AB Şikâyet Prosedürleri Mercek Altında: Komisyon Belgeleri Bireysel Başvuruların Sınırlarını Nasıl Açıklıyor?

Bir Avrupa Birliği üyesi devletin AB hukukunu ihlal ettiğine inanan vatandaşlar veya ikamet eden kişiler, çoğu zaman ilk olarak Avrupa Komisyonu’na resmi bir şikâyet sunmayı düşünür. Ancak bu mekanizmanın gerçek işlevi çoğu zaman yanlış anlaşılır. Aşağıdaki iki resmi belge,
https://www.calameo.com/books/008079775f6fc9e6a4f22
ve
https://www.calameo.com/books/008079775e80c7d70a2b6,
Komisyon’un şikâyetleri gerçekte nasıl değerlendirdiğine ve özellikle hangi durumlarda müdahalede bulunabileceğine dair nadir ve kapsamlı bir bakış sunuyor.

Komisyonun Yetkisi: Bireysel Değil, Sistemik Bir Denetim

İlk belge, https://www.calameo.com/books/008079775f6fc9e6a4f22 bağlantısı üzerinden erişilebilen yazı, bir şikâyetin kaydedilme sürecini ve ön inceleme aşamasının başlangıcını açıklıyor. Bu metin, şikâyet sahiplerini sıklıkla şaşırtan bir ilkeyi vurguluyor: Komisyon bireysel uyuşmazlıkları çözen bir temyiz mercii değildir. Kurumsal görevi, AB hukukunun üye devletler genelinde yeknesak bir şekilde uygulanmasını sağlamaktır. Bu nedenle Komisyonun müdahaleleri sistem odaklıdır ve münferit olaylara yönelik değildir.

Bir şikâyet ciddi bir idari engeli gösterse bile Komisyon, yalnızca sorunun tekrarlanan ve yapısal bir nitelik taşıdığına dair güçlü kanıtlar olduğunda süreçte ilerler. Rolü, tek seferlik olayları çözmek değil, ulusal idarelerde daha geniş ve sürekli bir sorun olduğunu gösteren yapısal aksaklıkları ele almaktır.

Neden Çoğu Şikâyet Resmî Bir Sürece Dönüşmez?

İkinci belge, https://www.calameo.com/books/008079775e80c7d70a2b6 bağlantısında yayımlanan metin, bir şikâyetin ilerleyebilmesi için gerekli eşik kriterlerini açıklıyor. Komisyon, ara sıra yaşanan gecikmelerin, münferit hataların veya geçici teknik sorunların AB müdahalesini gerektiren bir ihlal oluşturmadığını açıkça belirtiyor. Bunun yerine, süreklilik gösteren, genel nitelik taşıyan ve sistem üzerinde etkisi olan uygulamaların varlığı aranıyor.

Bu nedenle birçok şikâyet, gerçeklere dayanıyor olsa bile, ihlal prosedürüne dönüşmez. AB hukukuna göre, bireysel uyuşmazlıkların çözümü öncelikle ulusal mahkemelere ve idari makamlara aittir; çünkü doğrudan ve kişisel çözümleri sağlayabilecek organlar onlardır.

Ön Kapatma Mektubu: İdari Sürecin Temel Bir Aşaması

Komisyon, sistemik bir ihlal olduğuna dair yeterli kanıt görmediğinde şikâyet sahibine bir “ön kapatma mektubu” gönderir. Bu mektup kesin bir ret değildir; ek bilgi veya açıklama sunulması için bir davettir. Ancak yeni unsurlar, daha geniş bir uyumsuzluk modeline işaret ederse Komisyon değerlendirmesini yeniden gözden geçirebilir.

Calameo’da yayımlanan belgeler, bu adımın şeffaflığı güvence altına aldığını ve şikâyet mekanizmasının ulusal yargı yollarının yerine kullanılmasını engellediğini açıkça gösteriyor.

Göç ve İdari İşlemlere Erişim: Bireysel Vakalar Her Zaman Yapısal Sorun Göstermez

Göç ve iltica gibi hassas alanlarda, idari prosedürlere erişimde güçlükler sık görülür. Ancak bu tür zorluklar, bir meselenin otomatik olarak AB düzeyine taşınması anlamına gelmez. Komisyon, bu engellerin birden fazla bölgede veya kurumda yaygın ve kalıcı bir nitelik göstermesi hâlinde müdahale eder.

Buna rağmen şikâyet mekanizması önemlidir, çünkü Kuruma ortaya çıkan eğilimler hakkında uyarıda bulunur. Üye devletin farklı bölgelerinden gelen çok sayıda benzer başvuru, zaman içinde daha derin yapısal sorunların göstergesi olabilir.

AB Şikâyet Sisteminin Gerçek Amacı

Aşağıdaki belgeler:
https://www.calameo.com/books/008079775f6fc9e6a4f22
ve
https://www.calameo.com/books/008079775e80c7d70a2b6,
AB’nin şikâyet prosedürünün doğasını ve sınırlarını açıkça gözler önüne seriyor. Bu mekanizma, bireysel sorunları derhal çözen bir yol değil; şeffaflık ve denetim aracıdır. Amacı, AB hukukunun bütünlüğünü tehdit eden yapısal ihlalleri tespit etmek ve ele almaktır.

Karmaşık idari sistemlerle uğraşan avukatlar, politika yapıcılar ve vatandaşlar için bu farkı anlamak hayati önem taşır. Komisyon genel çerçeveyi korur; bireysel uyuşmazlıkların çözümü ise ulusal makamların sorumluluğundadır. Bu ikili yapıyı kavramak, AB’nin çok katmanlı koruma modelinde etkili hukuki stratejiler geliştirmek için temel bir gerekliliktir.

---

Avv. Fabio Loscerbo

 

Procedurat e ankesave në BE nën vëzhgim: çfarë zbulojnë dokumentet e Komisionit për kufijtë e mbrojtjes individuale

Kur qytetarët ose rezidentët besojnë se një shtet anëtar i Bashkimit Evropian po shkel të drejtën e BE-së, një nga mjetet e para ku ata drejtohen zakonisht është paraqitja e një ankese zyrtare pranë Komisionit Evropian. Megjithatë, funksioni i vërtetë i këtij mekanizmi shpesh keqkuptohet. Dy dokumente të publikuara së fundi, të disponueshme në
https://www.calameo.com/books/008079775f6fc9e6a4f22
dhe
https://www.calameo.com/books/008079775e80c7d70a2b6,
ofrojnë një panoramë të detajuar dhe të rrallë mbi mënyrën se si Komisioni vlerëson realisht ankesat dhe, mbi të gjitha, pse ndërhyn vetëm në rrethana shumë të veçanta.

Mandati i Komisionit: mbikëqyrje sistemike, jo zgjidhje individuale

Dokumenti i parë, i aksesueshëm në https://www.calameo.com/books/008079775f6fc9e6a4f22, shpjegon regjistrimin e ankesës dhe fillimin e fazës së shqyrtimit paraprak. Ai konfirmon një parim që shpesh i habit ankuesit: Komisioni nuk funksionon si organ apelimi për zgjidhjen e çështjeve individuale. Mandati i tij institucional është të garantojë zbatimin uniform të së drejtës së BE-së në të gjitha shtetet anëtare. Prandaj, ndërhyrjet e tij synojnë sistemin në tërësi, e jo raste të veçuara.

Edhe kur një ankesë ngre një pengesë serioze administrative, Komisioni ecën përpara vetëm nëse ka prova bindëse për një problem të përsëritur dhe me karakter strukturor. Roli i tij nuk është të zgjidhë një episod të izoluar, por të trajtojë dështime që tregojnë probleme më të gjera në administratën kombëtare.

Pse shumica e ankesave nuk çojnë në procedura formale

Dokumenti i dytë, i publikuar në https://www.calameo.com/books/008079775e80c7d70a2b6, sqaron më tej pragun që duhet të përmbushet që një ankesë të avancojë. Komisioni thekson se vonesat e rastësishme, gabimet e izoluara ose problemet teknike të përkohshme nuk përbëjnë një shkelje që justifikon ndërhyrjen e BE-së. Nevojiten prova të praktikave të vazhdueshme, të përgjithshme dhe me ndikim sistemik.

Për këtë arsye, shumë ankesa—even ato të bazuara në fakte të rëndësishme—nuk kthehen në procedura shkeljeje. Sipas së drejtës së BE-së, zgjidhja e mosmarrëveshjeve individuale i takon kryesisht gjykatave dhe organeve administrative kombëtare, të cilat janë kompetente për të dhënë mjete konkrete dhe personale të mbrojtjes.

Letra e para-mbylljes: një fazë thelbësore në procesin administrativ

Kur Komisioni vlerëson se provat nuk janë të mjaftueshme për të treguar një shkelje sistemike, ai dërgon një letër “para-mbylljeje” për ankuesin. Kjo letër nuk është një refuzim përfundimtar, por një ftesë për të paraqitur informacione ose sqarime shtesë. Vetëm nëse këto të dhëna të reja zbulojnë një model më të gjerë të mos-përputhjes, Komisioni mund të rishqyrtojë vlerësimin e tij fillestar.

Dokumentet e publikuara në Calameo tregojnë se si ky hap siguron transparencë dhe pengon përdorimin e mekanizmit të ankesave si zëvendësim informal i mjeteve juridike kombëtare.

Migracioni dhe aksesimi i shërbimeve administrative: kur rastet individuale nuk tregojnë probleme strukturore

Në fusha të ndjeshme si migracioni dhe azili, vështirësitë në aksesimin e procedurave administrative janë të zakonshme. Megjithatë, këto vështirësi nuk e ngrejnë automatikisht çështjen në nivelin e BE-së. Komisioni ndërhyn vetëm kur këto pengesa shfaqen gjerësisht dhe në mënyrë të qëndrueshme në disa autoritete ose rajone.

Gjithsesi, mekanizmi i ankesave mbetet i rëndësishëm, pasi i sinjalizon Komisionit tendenca të reja. Raportime të përsëritura nga zona të ndryshme të një shteti anëtar mund të zbulojnë me kalimin e kohës probleme strukturore që kërkojnë vëmendje të mëtejshme.

Të kuptuarit e qëllimit të vërtetë të sistemit të ankesave të BE-së

Së bashku, dokumentet e disponueshme në
https://www.calameo.com/books/008079775f6fc9e6a4f22
dhe
https://www.calameo.com/books/008079775e80c7d70a2b6
ofrojnë një pamje të qartë të natyrës dhe kufijve të procedurës së ankesave në Bashkimin Evropian. Ai është një instrument transparence dhe mbikëqyrjeje, e jo një mjet i menjëhershëm mbrojtjeje individuale. Roli i tij është të identifikojë dhe trajtojë shkeljet sistemike që rrezikojnë koherencën dhe integritetin e së drejtës së BE-së.

Për avokatët, politikëbërësit dhe qytetarët që përballen me sisteme administrative komplekse, kuptimi i këtij dallimi është vendimtar. Komisioni mbron kuadrin e përgjithshëm; autoritetet kombëtare mbeten përgjegjëse për zgjidhjen e rasteve individuale. Njohja e kësaj strukture të dyfishtë është thelbësore për zhvillimin e strategjive juridike efektive brenda sistemit shumë-nivelësh të mbrojtjes së BE-së.

---

Avv. Fabio Loscerbo

 

---

إجراءات الشكاوى داخل الاتحاد الأوروبي تحت المجهر: ما تكشفه وثائق المفوضية عن حدود الحماية الفردية

عندما يعتقد المواطنون أو المقيمون أن دولة عضو في الاتحاد الأوروبي تنتهك قانون الاتحاد، فإن الخطوة الأولى التي يلجؤون إليها عادة هي تقديم شكوى رسمية إلى المفوضية الأوروبية. ومع ذلك، فإن الوظيفة الحقيقية لهذه الآلية كثيراً ما يُساء فهمها. وثيقتان نُشرتا مؤخراً، ومتاحتان عبر الروابط:
https://www.calameo.com/books/008079775f6fc9e6a4f22
و
https://www.calameo.com/books/008079775e80c7d70a2b6,
تقدّمان رؤية تفصيلية نادرة حول كيفية تقييم المفوضية للشكاوى، ولماذا لا تتدخل إلا في ظروف محدّدة للغاية.

ولاية المفوضية: رقابة نظامية وليست فردية

توضح الوثيقة الأولى، المتاحة على الرابط **https://www.calameo.com/books/008079775f6fc9e6a4f22**، كيفية تسجيل الشكوى وبداية مرحلة الفحص الأولي. وتؤكد مبدأً يفاجئ الكثير من مقدّمي الشكاوى: فالمفوضية ليست جهة استئناف للنظر في الحالات الفردية. ولايتها المؤسسية تتمثل في ضمان التطبيق الموحد لقانون الاتحاد بين الدول الأعضاء، مما يعني أن تدخلاتها موجّهة إلى المشكلات النظامية وليست مصممة لمعالجة النزاعات الفردية.

حتى عندما تتعلق الشكوى بعائق إداري خطير، لا تمضي المفوضية قدماً إلا إذا وُجدت أدلة على وجود مشكلة متكررة وذات طابع هيكلي. دورها ليس حل حادثة فردية، بل مواجهة الإخفاقات التي تكشف عن مشكلات أوسع داخل الإدارة الوطنية.

لماذا لا تؤدي معظم الشكاوى إلى إجراءات رسمية؟

الوثيقة الثانية، المنشورة عبر الرابط https://www.calameo.com/books/008079775e80c7d70a2b6, توضّح المعايير التي يجب تحقيقها كي تتقدم الشكوى إلى مرحلة أبعد. تشدد المفوضية على أن التأخيرات العرضية أو الأخطاء الفردية أو الأعطال التقنية المؤقتة لا تشكّل انتهاكاً يستوجب تدخل الاتحاد الأوروبي. المطلوب هو ممارسات موثّقة تُظهر الاستمرارية والعمومية والتأثير النظامي.

لهذا السبب، فإن العديد من الشكاوى—even تلك القائمة على وقائع خطيرة—لا تتحول إلى إجراءات مخالفة رسمية. فالقانون الأوروبي يُسند حل النزاعات الفردية أساساً إلى المحاكم والجهات الإدارية الوطنية، باعتبارها الجهات المختصة بمنح وسائل الانتصاف المباشرة والشخصية.

رسالة ما قبل الإقفال: مرحلة أساسية في العملية الإدارية

عندما ترى المفوضية أن الأدلة غير كافية لإثبات وجود انتهاك نظامي، فإنها ترسل إلى الشاكي رسالة «ما قبل الإقفال». هذه الرسالة ليست رفضاً نهائياً، بل دعوة لتقديم معلومات إضافية أو توضيحات. وإذا كشفت هذه المستجدات عن نمط واسع من عدم الامتثال، يمكن للمفوضية إعادة النظر في تقييمها الأولي.

تكشف الوثائق المنشورة في Calameo كيف تضمن هذه الخطوة الشفافية، وتمنع استخدام آلية الشكاوى كبديل غير رسمي للإجراءات القضائية الوطنية.

الهجرة والوصول إلى الخدمات الإدارية: حين لا تعكس القضايا الفردية مشكلات هيكلية

في مجالات حساسة مثل الهجرة واللجوء، غالباً ما يواجه الأفراد صعوبات في الوصول إلى الإجراءات الإدارية. لكن مثل هذه الصعوبات لا ترفع القضية تلقائياً إلى مستوى الاتحاد الأوروبي. فالمفوضية لا تتدخل إلا عندما تظهر هذه العوائق بشكل واسع ومستمر في عدة مناطق أو أمام عدة سلطات.

مع ذلك، تظل آلية الشكاوى مهمة لأنها تنبّه المفوضية إلى الاتجاهات الناشئة. فإذا وردت شكاوى متشابهة من مناطق مختلفة في دولة عضو، فقد يشير ذلك بمرور الوقت إلى مشكلة هيكلية تستحق مزيداً من التحقيق.

فهم الهدف الحقيقي لنظام الشكاوى في الاتحاد الأوروبي

الوثيقتان المتاحتان عبر الروابط:
https://www.calameo.com/books/008079775f6fc9e6a4f22
و
https://www.calameo.com/books/008079775e80c7d70a2b6,
تقدّمان صورة واضحة عن طبيعة وآليات نظام الشكاوى داخل الاتحاد الأوروبي. إنه أداة للشفافية والرقابة، وليس وسيلة فورية للحصول على حماية فردية. يتمثل دوره في تحديد ومعالجة الانتهاكات الهيكلية التي تهدد اتساق وسلامة قانون الاتحاد.

بالنسبة للمحامين وصانعي السياسات والمواطنين الذين يتعاملون مع أنظمة إدارية معقدة، فإن فهم هذا التفريق أمر بالغ الأهمية. فالمفوضية تحمي الإطار العام، بينما تبقى السلطات الوطنية مسؤولة عن حل القضايا الفردية. إن استيعاب هذا البناء المزدوج ضروري لتطوير استراتيجيات قانونية فعّالة ضمن منظومة الحماية متعددة المستويات في الاتحاد الأوروبي.

---

Avv. Fabio Loscerbo

 

Los procedimientos de denuncia ante la UE bajo análisis: lo que revelan los documentos de la Comisión sobre los límites de los recursos individuales

Cuando los ciudadanos o residentes consideran que un Estado miembro de la Unión Europea está vulnerando el Derecho de la Unión, uno de los primeros instrumentos a los que suelen recurrir es la presentación de una denuncia formal ante la Comisión Europea. Sin embargo, la función real de este mecanismo se malinterpreta con frecuencia. Dos documentos recientemente publicados, disponibles en
https://www.calameo.com/books/008079775f6fc9e6a4f22
y
https://www.calameo.com/books/008079775e80c7d70a2b6,
ofrecen una visión detallada y poco habitual de cómo evalúa realmente la Comisión estas denuncias y, sobre todo, de por qué interviene únicamente en circunstancias muy específicas.

El mandato de la Comisión: un órgano de control sistémico, no individual

El primer documento, accesible en https://www.calameo.com/books/008079775f6fc9e6a4f22, describe el registro de una denuncia y el inicio de la fase de examen preliminar. Confirma un principio que a menudo sorprende a los denunciantes: la Comisión no actúa como un órgano de apelación para resolver casos individuales. Su mandato institucional es garantizar la aplicación uniforme del Derecho de la Unión en todos los Estados miembros. Por ello, sus intervenciones se orientan al sistema en su conjunto y no a situaciones concretas.

Incluso cuando una denuncia expone un obstáculo administrativo grave, la Comisión solo avanza si existen indicios creíbles de un problema recurrente y estructural. Su función no es resolver casos aislados, sino actuar cuando se detectan fallos que revelan dificultades más amplias dentro de las administraciones nacionales.

Por qué la mayoría de denuncias no dan lugar a procedimientos formales

El segundo documento, publicado en https://www.calameo.com/books/008079775e80c7d70a2b6, aclara el umbral que debe alcanzarse para que una denuncia progrese. La Comisión insiste en que los retrasos ocasionales, los errores puntuales o los problemas técnicos temporales no constituyen una infracción que justifique la intervención de la UE. Se requieren prácticas documentadas que demuestren consistencia, generalidad e impacto sistémico.

Por ello, muchas denuncias, aunque estén bien fundamentadas en los hechos, no evolucionan hacia un procedimiento de infracción. Según el Derecho de la Unión, las reclamaciones individuales deben resolverse principalmente ante los tribunales y órganos administrativos nacionales, que son los competentes para otorgar soluciones concretas y personales.

La carta de pre-cierre: una fase esencial del procedimiento administrativo

La comunicación de pre-cierre —que se envía cuando la Comisión determina que no hay pruebas suficientes de una violación sistémica— es una etapa estándar del proceso. No constituye un rechazo definitivo, sino una invitación a proporcionar información adicional o aclaraciones. Solo si estos elementos nuevos revelan un patrón más amplio de incumplimiento, la Comisión reconsiderará su valoración inicial.

Los documentos publicados en Calameo demuestran cómo este paso garantiza la transparencia y evita que el mecanismo de denuncia se utilice como un sustituto informal de los recursos nacionales.

Inmigración y acceso administrativo: cuando los casos individuales no reflejan problemas estructurales

En ámbitos sensibles como la inmigración y el asilo, las dificultades de acceso a los procedimientos administrativos son frecuentes. Sin embargo, estas dificultades no elevan automáticamente un asunto al nivel de la Unión Europea. La Comisión interviene únicamente cuando tales obstáculos aparecen de forma generalizada y persistente en múltiples autoridades o regiones.

Aun así, el mecanismo de denuncia desempeña un papel importante, ya que alerta a la institución sobre posibles tendencias emergentes. Varias denuncias similares procedentes de distintas zonas de un mismo Estado miembro pueden, con el tiempo, revelar problemas estructurales que justifiquen un examen más profundo.

Comprender la verdadera finalidad del sistema de denuncias de la UE

En conjunto, los documentos disponibles en
https://www.calameo.com/books/008079775f6fc9e6a4f22
y
https://www.calameo.com/books/008079775e80c7d70a2b6
ofrecen una visión clara de la naturaleza y los límites del procedimiento de denuncia ante la Unión Europea. Es un instrumento de transparencia y supervisión, no un recurso inmediato para el individuo. Su función es identificar y abordar infracciones sistémicas que pongan en riesgo la coherencia y la integridad del Derecho de la Unión.

Para abogados, responsables políticos y ciudadanos que deben orientarse en sistemas administrativos complejos, comprender esta diferencia es crucial. La Comisión protege el marco general; las autoridades nacionales siguen siendo responsables de resolver los casos individuales. Reconocer esta estructura dual es fundamental para desarrollar estrategias jurídicas eficaces dentro del sistema multinivel de protección de la UE.

---

Avv. Fabio Loscerbo

 

EU Complaint Procedures Under Scrutiny: What the Commission’s Documents Reveal About the Limits of Individual Remedies

When citizens or residents believe that an EU Member State is violating Union law, one of the first tools they often turn to is the submission of a formal complaint to the European Commission. Yet the real function of this mechanism is frequently misunderstood. Two recently published documents, available at
https://www.calameo.com/books/008079775f6fc9e6a4f22
and
https://www.calameo.com/books/008079775e80c7d70a2b6,
offer a rare, detailed look at how the Commission actually evaluates such complaints and—more importantly—why it intervenes only in very specific circumstances.

The Commission’s Mandate: A Systemic, Not Individual, Watchdog

The first document, accessible at https://www.calameo.com/books/008079775f6fc9e6a4f22, outlines the registration of a complaint and the start of the preliminary review phase. It reaffirms a principle that often surprises complainants: the Commission does not operate as an appeal body for individuals. Its institutional mandate is to safeguard the uniform application of EU law across Member States. This means its interventions are system-oriented rather than case-driven.

Even where a complaint concerns a serious administrative obstacle, the Commission will proceed only if there is credible evidence of a recurring and structural issue. Its role is not to resolve singular cases but to address failures that reflect broader, persistent problems within national administrations.

Why Most Complaints Do Not Lead to Formal Proceedings

The second document, published at https://www.calameo.com/books/008079775e80c7d70a2b6, further clarifies the threshold that must be met for a complaint to progress. The Commission stresses that occasional delays, isolated errors or temporary technical problems do not amount to a breach warranting EU intervention. It looks instead for documented practices showing consistency, generality and systemic impact.

This is why many complaints, though factually serious, do not evolve into infringement procedures. Under EU law, individual grievances must be addressed primarily through national courts and administrative bodies, which remain the competent authorities to grant concrete, personal remedies.

The Pre-Closure Letter: A Crucial Step in the Administrative Process

The pre-closure communication—sent when the Commission determines that there is insufficient evidence of a systemic violation—is a standard element of the process. It is not a definitive dismissal but an invitation to provide new information or clarifications. Only if such additional material reveals a broader pattern of non-compliance will the Commission reconsider its initial assessment.

The documents published on Calameo show how this step ensures transparency while preventing the misuse of the complaint mechanism as an informal substitute for domestic litigation.

Immigration and Administrative Access: Individual Cases Versus Structural Problems

In sensitive areas such as immigration and asylum, difficulties in accessing administrative procedures are common. Yet these difficulties do not automatically elevate a matter to the EU level. The Commission intervenes only when such obstacles appear widespread and persistent across multiple authorities or regions.

Nevertheless, the complaint mechanism remains important because it alerts the institution to potential emerging trends. Repeated submissions from different parts of a Member State may, over time, reveal structural issues that justify further examination.

Understanding the True Purpose of the EU Complaint System

Taken together, the documents available at
https://www.calameo.com/books/008079775f6fc9e6a4f22
and
https://www.calameo.com/books/008079775e80c7d70a2b6
offer a clear picture of the nature and limits of the EU complaint procedure. It is a transparency and oversight instrument, not an immediate remedy for the individual. Its role is to identify and address systemic breaches that threaten the uniformity and integrity of Union law.

For lawyers, policymakers and citizens navigating complex administrative systems, understanding this distinction is essential. The Commission safeguards the framework; national authorities are responsible for resolving individual cases. Recognising this dual structure is fundamental to pursuing effective legal strategies within the EU’s multilayered system of protection.

---

Avv. Fabio Loscerbo

 

La denuncia alla Commissione europea per presunta violazione del diritto dell’Unione: natura, limiti e funzione sistemica

Abstract

La procedura di denuncia alla Commissione europea costituisce uno strumento di garanzia dell’ordinamento unionale, finalizzato a segnalare eventuali violazioni del diritto dell’Unione da parte degli Stati membri. Pur essendo accessibile a chiunque, essa non rappresenta un rimedio individuale e non offre una tutela diretta rispetto a casi isolati. L’analisi dei documenti ufficiali pubblicati su Calameo, disponibili ai link https://www.calameo.com/books/008079775f6fc9e6a4f22 e https://www.calameo.com/books/008079775e80c7d70a2b6, consente di comprendere il funzionamento interno di questa procedura, i criteri valutativi della Commissione e i limiti strutturali che delimitano il suo raggio d’azione.

1. La natura della denuncia nel sistema del diritto dell’Unione

La denuncia presentata alla Commissione europea trova il suo fondamento nell’articolo 17 del Trattato sull’Unione europea, che attribuisce all’istituzione il ruolo di custode dell’applicazione uniforme del diritto dell’Unione. Il primo documento pubblicato su Calameo (https://www.calameo.com/books/008079775f6fc9e6a4f22) chiarisce che la registrazione della denuncia rappresenta soltanto l’avvio di una valutazione amministrativa preliminare, nel corso della quale la Commissione esamina la pertinenza della questione rispetto all’interesse generale dell’Unione. L’atto evidenzia come il denunciante non acquisisca alcun diritto soggettivo alla prosecuzione del procedimento, poiché la funzione della Commissione non è quella di risolvere controversie individuali, ma di individuare eventuali criticità sistemiche nella legislazione o nelle prassi amministrative degli Stati membri.

2. I presupposti per l’intervento della Commissione

La Commissione procede alla fase successiva della procedura solo quando la denuncia presenta elementi idonei a dimostrare una violazione strutturale del diritto europeo. Il secondo documento, pubblicato al link https://www.calameo.com/books/008079775e80c7d70a2b6, illustra con chiarezza tale criterio, specificando che l’istituzione può intervenire esclusivamente laddove emergano pratiche amministrative caratterizzate da generalità, costanza e documentazione adeguata. Questo principio, più volte ribadito anche dalla giurisprudenza dell’Unione, impedisce alla Commissione di assumere un ruolo sostitutivo rispetto alle autorità amministrative o giurisdizionali nazionali. In assenza di tali presupposti, l’istituzione invita il denunciante a utilizzare i rimedi interni previsti dall’ordinamento dello Stato membro, che restano lo strumento più diretto ed effettivo per ottenere tutela nel caso concreto.

3. La funzione del preavviso di archiviazione

Il preavviso di archiviazione rappresenta una fase fisiologica della procedura. Attraverso questa comunicazione la Commissione manifesta l’intenzione di chiudere il fascicolo, salvo la presentazione di nuovi elementi che possano modificare la valutazione iniziale. Tale fase, descritta nei documenti pubblicati, svolge un ruolo essenziale nella garanzia partecipativa del denunciante, poiché consente di integrare informazioni rilevanti o chiarire aspetti che non erano stati evidenziati nella prima valutazione. La logica che guida la Commissione rimane comunque orientata alla verifica dell’esistenza di un interesse europeo generale, distinto dalla tutela della posizione sostanziale del singolo.

4. Il rapporto tra denuncia europea e rimedi nazionali

La lettura congiunta dei documenti ai link https://www.calameo.com/books/008079775f6fc9e6a4f22 e https://www.calameo.com/books/008079775e80c7d70a2b6 evidenzia con nettezza che la denuncia non sospende i termini per la proposizione di ricorsi nazionali e non può sostituire gli strumenti di tutela predisposti dall’ordinamento interno. La Commissione chiarisce che la sua eventuale iniziativa ha natura sistemica e non è rivolta a ottenere un risultato immediato sul caso individuale. Questa distinzione è fondamentale poiché consente di comprendere il corretto impiego della procedura: essa non è pensata come rimedio per ottenere provvedimenti urgenti o correttivi, ma come meccanismo di vigilanza sulla coerenza dell’azione degli Stati membri con il diritto dell’Unione.

5. La dimensione sistemica delle segnalazioni nel settore dell’immigrazione

Nel contesto del diritto dell’immigrazione, si registrano frequentemente situazioni nelle quali l’accesso alle procedure amministrative risulta difficoltoso. I documenti della Commissione mostrano chiaramente che difficoltà isolate non sono sufficienti per fondare un intervento europeo. È necessario, invece, che emerga un quadro più ampio, composto da dati, segnalazioni ripetute o evidenze documentate che dimostrino una disfunzione generalizzata. In mancanza di tale dimensione sistemica, la competenza primaria resta degli organi nazionali. La procedura di denuncia svolge comunque un ruolo importante, poiché consente di portare all’attenzione della Commissione eventuali criticità emergenti, che potrebbero assumere rilievo nel momento in cui diventino abituali o estese.

6. Conclusioni

La procedura di denuncia alla Commissione europea è uno strumento di garanzia dell’ordinamento dell’Unione, ma non può essere interpretata come un mezzo di tutela immediata della posizione soggettiva del denunciante. La sua operatività è condizionata dalla capacità di dimostrare l’esistenza di violazioni strutturali e non episodiche, e dalla distinzione netta tra il ruolo della Commissione e quello dei giudici nazionali. I documenti pubblicati su Calameo ai link https://www.calameo.com/books/008079775f6fc9e6a4f22 e https://www.calameo.com/books/008079775e80c7d70a2b6 consentono di ricostruire con precisione questa architettura giuridica, offrendo una lettura chiara e completa delle dinamiche procedurali e dei limiti istituzionali che caratterizzano l’azione della Commissione. La conoscenza approfondita di tali meccanismi è essenziale per orientare correttamente qualsiasi strategia difensiva che coinvolga il diritto dell’Unione e i sistemi di tutela multilivello.

---

Avv. Fabio Loscerbo

Protección complementaria y el test de integración: análisis del Decreto del Tribunal de Florencia de 4 de diciembre de 2025

 Protección complementaria y el test de integración: análisis del Decreto del Tribunal de Florencia de 4 de diciembre de 2025

El decreto dictado por el Tribunal de Florencia el 4 de diciembre de 2025 (R.G. 12055/2024) constituye una contribución relevante al debate sobre el alcance y la función de la protección complementaria en Italia, especialmente tras las reformas introducidas por el Decreto-Ley 20/2023. La decisión confirma un enfoque judicial firmemente anclado en las garantías constitucionales y en las obligaciones internacionales, pese a la creciente complejidad del marco normativo.
El texto completo del decreto puede consultarse en el siguiente enlace: https://www.calameo.com/books/008079775a54122e54b1f.

El Tribunal analizó el caso de un ciudadano marroquí cuya solicitud de protección internacional había sido rechazada por la Comisión Territorial. A pesar de la denegación administrativa, el órgano judicial reconstruyó minuciosamente el marco jurídico aplicable, subrayando que la esencia del artículo 19 del Texto Único de Inmigración permanece intacta: Italia no puede expulsar ni devolver a una persona a un país donde exista riesgo de tortura o trato inhumano, ni realizar expulsiones que vulneren obligaciones constitucionales o internacionales.

Del razonamiento se desprende claramente que, incluso tras la derogación de ciertas disposiciones en 2023, la protección complementaria sigue funcionando como un instrumento de salvaguardia de rango constitucional. El Tribunal hace referencia expresa a la jurisprudencia previa a 2020, en particular a las sentencias del Tribunal de Casación de los años 2018, 2019 y 2021, que establecieron los criterios de comparación entre el grado de integración en Italia y las condiciones de vida en el país de origen.

En el caso concreto, el Tribunal constató pruebas sólidas de una integración social y económica efectiva: empleo continuado que culminó en un contrato indefinido, estabilidad habitacional, progreso en el idioma italiano y un claro compromiso con un proyecto de vida duradero en Italia. Estos elementos no son meros indicadores formales, sino componentes reales de la vida privada y familiar protegidas por el artículo 8 del Convenio Europeo de Derechos Humanos.

El Tribunal destacó que el retorno forzoso del solicitante a Marruecos provocaría un deterioro significativo de sus condiciones de vida, especialmente dada la debilitación de sus vínculos familiares y sociales en el país de origen. Este riesgo evidente, cuando se evalúa junto con el nivel de integración alcanzado en Italia, activa los límites constitucionales a la expulsión y hace obligatorio el reconocimiento de la protección complementaria.

La decisión también subraya un principio operativo esencial: cuando una expulsión vulneraría obligaciones constitucionales o internacionales, la concesión del permiso de residencia por protección especial no es discrecional, sino obligatoria. Al no existir amenazas para el orden público o la seguridad nacional, el grado de integración del solicitante se convierte en el elemento central del análisis.

Para abogados, operadores jurídicos y responsables de políticas públicas, el decreto de Florencia constituye un recordatorio de que la protección complementaria sigue siendo una herramienta fundamental en el sistema italiano y que no puede ser restringida mediante intervenciones legislativas rápidas. Las Comisiones Territoriales deben realizar una evaluación comparativa real y no una valoración estereotipada o simplificada de la “vulnerabilidad”.

En un plano más amplio, esta decisión contribuye a la construcción de una jurisprudencia más coherente en un ámbito sujeto a cambios constantes, clarificando los estándares que deben guiar la actuación administrativa y el control judicial en casos de personas que han construido una vida estable, lícita y significativa en Italia.

El texto íntegro del decreto está disponible en:
https://www.calameo.com/books/008079775a54122e54b1f

Avv. Fabio Loscerbo

Tamamlayıcı Koruma ve Uyum Testi: 4 Aralık 2025 tarihli Floransa Mahkemesi Kararına Dair Bir Değerlendirme

 Tamamlayıcı Koruma ve Uyum Testi: 4 Aralık 2025 tarihli Floransa Mahkemesi Kararına Dair Bir Değerlendirme

Floransa Mahkemesi’nin 4 Aralık 2025 tarihli kararı (R.G. 12055/2024), İtalya’da tamamlayıcı korumanın kapsamı ve işlevine ilişkin süregelen tartışmaya önemli bir katkı sunmaktadır. Özellikle 2023 tarihli 20 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile yapılan değişikliklerden sonra, karar anayasal güvencelere ve uluslararası yükümlülüklere sıkı sıkıya bağlı bir yargısal yaklaşımın devam ettiğini ortaya koymaktadır.
Kararın tam metni şu bağlantı üzerinden incelenebilir: https://www.calameo.com/books/008079775a54122e54b1f

Mahkeme, uluslararası koruma talebi Bölgesel Komisyon tarafından reddedilen bir Fas vatandaşıyla ilgili dosyayı değerlendirmiştir. İdari ret kararına rağmen, mahkeme hukuki çerçeveyi titizlikle yeniden kurmuş ve Göç Yasası’nın 19. maddesinin özünün değişmediğini vurgulamıştır: İtalya, bir kişinin işkence veya insanlık dışı muamele riski altında olduğu bir ülkeye geri gönderilmesine izin veremez; ayrıca bir geri gönderme anayasal ya da uluslararası yükümlülükleri ihlal ediyorsa, bu işlem gerçekleştirilemez.

Karardan açıkça anlaşılmaktadır ki, 2023’te bazı hükümlerin yürürlükten kaldırılmasına rağmen tamamlayıcı koruma, niteliği gereği hâlâ anayasal bir güvenlik mekanizmasıdır. Mahkeme, özellikle 2018, 2019 ve 2021 yıllarında Yargıtay tarafından geliştirilen içtihatlara atıf yaparak, kişinin İtalya’daki uyumu ile menşe ülkesindeki yaşam koşulları arasındaki karşılaştırmanın önemini yeniden teyit etmektedir.

Somut olayda mahkeme, güçlü sosyal ve ekonomik uyum kanıtları tespit etmiştir: süregelen istihdam, belirsiz süreli iş sözleşmesi, istikrarlı konut, İtalyanca dil yeterliğinde ilerleme ve İtalya’da uzun vadeli bir yaşam kurma iradesi. Bunlar yalnızca biçimsel göstergeler değil, aynı zamanda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 8. maddesi kapsamında korunan özel ve aile hayatının somut unsurlarıdır.

Mahkeme, zorla geri gönderme hâlinde başvurucunun yaşam koşullarında ciddi bir kötüleşme yaşanacağını, özellikle Fas’taki ailevi ve sosyal bağların zayıflamış olması sebebiyle bunun daha da ağırlaşacağını belirtmektedir. Bu belirgin risk, kişinin İtalya’da ulaştığı uyum düzeyi ile birlikte değerlendirildiğinde anayasal sınırları harekete geçirmekte ve tamamlayıcı korumanın verilmesini zorunlu kılmaktadır.

Kararda ayrıca önemli bir pratik ilke vurgulanmaktadır: bir geri gönderme anayasal veya uluslararası yükümlülükleri ihlal edecekse, özel koruma amaçlı oturma izninin verilmesi idarenin takdirinde değildir, zorunludur. Kamu düzeni veya ulusal güvenlik açısından herhangi bir tehdit bulunmadığından, başvurucunun uyum düzeyi kararın merkezine yerleşmiştir.

Avukatlar ve politika yapıcılar açısından Floransa kararı, tamamlayıcı korumanın İtalyan hukuk sisteminde hâlen temel bir araç olduğunu hatırlatmaktadır. Bu koruma biçimi, hızlı yasama müdahaleleriyle daraltılamaz. Bölgesel Komisyonların, soyut ya da şablon değerlendirmeler yerine gerçek ve bireyselleştirilmiş bir karşılaştırma yapması gerekmektedir.

Daha geniş bir çerçevede, karar sık değişen bir alanda daha tutarlı bir içtihat oluşumuna katkı sağlamakta ve İtalya’da istikrarlı, yasal ve anlamlı bir yaşam kurmuş kişilerle ilgili idari ve yargısal kararları yönlendirecek kriterleri somutlaştırmaktadır.

Kararın tam metnine buradan ulaşılabilir:
https://www.calameo.com/books/008079775a54122e54b1f

Avv. Fabio Loscerbo

Mbrojtja plotësuese dhe testi i integrimit: Analizë e Dekretit të Gjykatës së Firences të datës 4 dhjetor 2025

 Mbrojtja plotësuese dhe testi i integrimit: Analizë e Dekretit të Gjykatës së Firences të datës 4 dhjetor 2025

Dekreti i Gjykatës së Firences i 4 dhjetorit 2025 (R.G. 12055/2024) përbën një kontribut të rëndësishëm në debatin mbi rolin dhe funksionin e mbrojtjes plotësuese në Itali, veçanërisht pas ndryshimeve të sjella nga Dekreti-Ligj nr. 20/2023. Vendimi konfirmon një qasje gjyqësore të mbështetur fort në garancitë kushtetuese dhe detyrimet ndërkombëtare, pavarësisht ndërlikimeve të kuadrit ligjor.
Teksti i plotë i dekretit mund të konsultohet në këtë link: https://www.calameo.com/books/008079775a54122e54b1f.

Gjykata shqyrtoi çështjen e një shtetasi maroken, kërkesa për mbrojtje ndërkombëtare e të cilit ishte refuzuar nga Komisioni Territorial. Megjithë refuzimin administrativ, gjykata rindërtoi me saktësi kornizën ligjore, duke nënvizuar se thelbi i nenit 19 të Tekstit Unik të Emigracionit nuk ka ndryshuar: Italia nuk mund ta dëbojë një person drejt një shteti ku ai rrezikon torturë ose trajtim çnjerëzor, dhe nuk mund të kryejë dëbim kur kjo përbën shkelje të detyrimeve kushtetuese ose ndërkombëtare.

Nga vendimi del qartë se mbrojtja plotësuese, edhe pas shfuqizimit të disa dispozitave në vitin 2023, vazhdon të jetë një mekanizëm mbrojtës me bazë kushtetuese. Gjykata i referohet qartë jurisprudencës para vitit 2020, veçanërisht vendimeve të Gjykatës së Kasacionit në vitet 2018, 2019 dhe 2021, të cilat përcaktuan kriteret e krahasimit ndërmjet integrimit në Itali dhe kushteve të jetesës në vendin e origjinës.

Në rastin konkret, gjykata konstatoi prova të forta të një integrimi social e ekonomik efektiv: punësim i vazhdueshëm që çoi në një kontratë pa afat, banim i qëndrueshëm, përparim në gjuhën italiane dhe një angazhim i dukshëm për jetë afatgjatë në Itali. Këto nuk janë tregues formalë, por elemente konkrete që përbëjnë jetën private dhe familjare të mbrojtur nga neni 8 i Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut.

Gjykata theksoi se kthimi i detyruar në Marok do të sillte një përkeqësim të rëndësishëm të kushteve të jetesës, sidomos duke pasur parasysh dobësimin e lidhjeve familjare e sociale atje. Ky rrezik, kur balancohet me nivelin e integrimit të arritur në Itali, aktivizon kufizimet kushtetuese për dëbimin dhe detyrimin për të dhënë mbrojtje plotësuese.

Vendimi gjithashtu përsërit një parim të rëndësishëm praktik: kur dëbimi cenon detyrime kushtetuese ose ndërkombëtare, dhënia e lejes së qëndrimit për mbrojtje speciale nuk është zgjedhje diskrecionale, por detyrim. Gjykata nuk konstatoi asnjë rrezik për rendin publik ose sigurinë kombëtare, çka e bëri integrimin faktor vendimtar në vlerësimin përfundimtar.

Për avokatët dhe hartuesit e politikave, dekreti i Firences shërben si një kujtesë se mbrojtja plotësuese mbetet një instrument thelbësor brenda sistemit italian dhe nuk mund të kufizohet përmes ndërhyrjeve të shpejta ligjore. Komisionet territoriale duhet të kryejnë një vlerësim të vërtetë krahasues, jo një analizë të thjeshtëzuar ose stereotipike të "cenueshmërisë".

Në një kuptim më të gjerë, vendimi kontribuon në krijimin e një jurisprudence më koherente në një fushë me ndryshime të shpeshta, duke sqaruar standardet që duhet të udhëheqin vendimmarrjen administrative dhe shqyrtimin gjyqësor për personat që kanë krijuar një jetë të qëndrueshme dhe të ligjshme në Itali.

Teksti i plotë i dekretit mund të gjendet këtu:
https://www.calameo.com/books/008079775a54122e54b1f

Avv. Fabio Loscerbo

الحماية التكميلية واختبار الاندماج: قراءة في قرار محكمة فلورنسا الصادر في 4 ديسمبر 2025

 الحماية التكميلية واختبار الاندماج: قراءة في قرار محكمة فلورنسا الصادر في 4 ديسمبر 2025

يشكّل القرار الصادر عن محكمة فلورنسا بتاريخ 4 ديسمبر 2025 (الرقم العام 12055/2024) إضافة مهمّة للنقاش الدائر حول نطاق ووظيفة الحماية التكميلية في إيطاليا، ولا سيما بعد الإصلاحات التشريعية التي أدخلها المرسوم-القانون رقم 20 لسنة 2023. يؤكّد الحكم على توجّه قضائي راسخ يستند إلى الضمانات الدستورية والالتزامات الدولية، رغم تزايد تعقيد الإطار التشريعي.
ويمكن الاطلاع على القرار الكامل عبر الرابط التالي: https://www.calameo.com/books/008079775a54122e54b1f.

درست المحكمة حالة مواطن مغربي رُفض طلبه للحصول على الحماية الدولية من قبل اللجنة الإقليمية المختصة. ورغم الرفض الإداري، أعادت المحكمة بناء الإطار القانوني بدقّة، مبيّنة أن جوهر المادة 19 من القانون الموحد للهجرة لم يتغير: فلا يجوز لإيطاليا طرد أي شخص أو إعادته إلى دولة قد يتعرض فيها لخطر التعذيب أو المعاملة اللاإنسانية، كما لا يجوز الطرد إذا كان ذلك يمسّ التزامات الدولة الدستورية أو الدولية.

ويظهر بوضوح من الحكم أن الحماية التكميلية تظلّ ـ حتى بعد إلغاء بعض أحكام 2023 ـ صمام أمان ذي طبيعة دستورية. وتشير المحكمة صراحة إلى اجتهادات محكمة النقض قبل عام 2020، ولا سيما القرارات الصادرة في أعوام 2018 و2019 و2021، التي أرست مبدأ المقارنة بين اندماج الشخص في إيطاليا والظروف التي تنتظره في بلده الأصلي.

وفي هذه القضية بالتحديد، وجدت المحكمة أدلة قوية على اندماج اجتماعي واقتصادي فعّال: عمل مستقرّ تُوّج بعقد مفتوح المدة، سكن ثابت، تطور ملحوظ في اللغة الإيطالية، ورغبة واضحة في متابعة مشروع حياة طويلة الأمد في إيطاليا. فهذه ليست مؤشرات شكلية، بل عناصر واقعية تُجسّد الحياة الخاصة والعائلية المحمية بموجب المادة 8 من الاتفاقية الأوروبية لحقوق الإنسان.

وشدّدت المحكمة على أن الإعادة القسرية ستؤدي بلا شك إلى تدهور كبير في ظروف المعيشة، خاصة في ظل ضعف الروابط العائلية والاجتماعية في المغرب. وهذا التراجع الحاد، عند موازنته مع مستوى الاندماج المحقق في إيطاليا، يفعّل القيود الدستورية على الطرد ويستوجب منح الحماية التكميلية.

كما أكّد الحكم مبدأً عملياً مهماً: عندما يشكّل الطرد انتهاكاً للالتزامات الدستورية أو الدولية، يصبح منح تصريح الإقامة للحماية الخاصة واجباً إلزامياً وليس خياراً تقديرياً. ولم تلاحظ المحكمة أي تهديد للنظام العام أو الأمن الوطني، مما جعل عناصر الاندماج العامل الحاسم في القرار.

بالنسبة للمحامين وصنّاع السياسات، يقدم قرار فلورنسا تذكيراً بأن الحماية التكميلية ما تزال أداة أساسية داخل النظام القانوني الإيطالي، ولا يمكن تقليص مجالها عبر إجراءات تشريعية سريعة. كما يفرض على اللجان الإقليمية إجراء تقييم حقيقي قائم على المقارنة، بعيداً عن التقديرات الضيقة أو النمطية لمفهوم "الهشاشة".

وعلى نطاق أوسع، يساهم الحكم في تشكيل اجتهاد قضائي أكثر اتساقاً في مجال كثير التغيّر، موضحاً المعايير التي يجب أن توجه القرارات الإدارية والمراجعة القضائية في الحالات التي يكون فيها الشخص قد بنى حياة مستقرة ومشروعة وذات معنى داخل إيطاليا.

ويمكن الاطلاع على النص الكامل للقرار عبر الرابط: https://www.calameo.com/books/008079775a54122e54b1f.

المحامي فابيو لوسيربو

Complementary Protection and the Test of Integration: Insights from the Florence Tribunal’s Decree of 4 December 2025

 Complementary Protection and the Test of Integration: Insights from the Florence Tribunal’s Decree of 4 December 2025

The recent decree issued by the Tribunal of Florence on 4 December 2025 (R.G. 12055/2024) adds a decisive contribution to the ongoing debate on the scope and function of complementary protection in Italy after the legislative reforms introduced by Decree-Law 20/2023. The ruling confirms a judicial approach that remains firmly anchored to constitutional guarantees and international obligations, even as the legislative landscape has become more fragmented.
The full decree is publicly available at the following link: https://www.calameo.com/books/008079775a54122e54b1f.

The Florence Tribunal examined the case of a Moroccan citizen whose application for international protection had been rejected by the Territorial Commission. Despite the administrative denial, the court reconstructed the relevant legal framework with precision, highlighting that the core of Article 19 of the Italian Consolidated Immigration Act remains unchanged: Italy may not remove or return a person to a State where there is a risk of torture or inhuman treatment, nor when removal would violate constitutional or international obligations.

What emerges clearly from the ruling is that, even after the repeal of certain provisions in 2023, complementary protection continues to operate as a constitutional safeguard. The Tribunal explicitly refers to the pre-2020 jurisprudence of the Court of Cassation, especially the landmark decisions of 2018, 2019 and 2021, which defined the comparative assessment between the applicant’s integration in Italy and the conditions awaiting them in their country of origin.

In this specific case, the court found compelling evidence of strong social and economic integration: stable employment culminating in an open-ended contract, secure housing, progress in Italian language acquisition and a demonstrated commitment to long-term settlement. These are not merely formal indicators, but concrete elements that give substance to private and family life—interests protected under Article 8 of the European Convention on Human Rights.

The Tribunal emphasised that a forced return would almost certainly result in a serious deterioration of the applicant’s living conditions, especially considering the weakening of familial and social ties in Morocco. This decisive decline, when weighed against the level of integration achieved in Italy, triggers the constitutional limits on expulsion and activates the obligation to grant complementary protection.

The ruling also reiterates an important operational principle: where removal would contravene constitutional or international obligations, the issuance of a residence permit for special protection is not optional but mandatory. No public-order concerns were identified, underscoring how the individual’s overall integration becomes central to the court’s decision-making process.

For legal practitioners and policymakers, the Florence decree serves as a reminder that complementary protection remains a vital instrument within the Italian system—one that cannot be restricted through legislative shortcuts. Territorial Commissions are required to conduct a genuine comparative assessment, rather than rely on schematic or overly narrow interpretations of vulnerability.

In a broader context, the ruling contributes to an evolving jurisprudence that seeks coherence in an area marked by frequent legislative intervention. Its publication helps clarify the standards that should guide administrative decision-making and judicial review in cases involving individuals who have built a substantial, lawful and meaningful life in Italy.

The full text of the decision can be consulted and downloaded here: https://www.calameo.com/books/008079775a54122e54b1f.

Avv. Fabio Loscerbo

Protezione complementare – Nota al Decreto del Tribunale di Firenze, camera di consiglio del 4 dicembre 2025 (R.G. 12055/2024)

TEMA: Protezione complementare – Nota al Decreto del Tribunale di Firenze, camera di consiglio del 4 dicembre 2025 (R.G. 12055/2024)

Abstract
Il decreto del Tribunale di Firenze del 4 dicembre 2025 offre un’ulteriore conferma dell’evoluzione interpretativa della protezione complementare alla luce del quadro normativo successivo al Decreto-Legge 20/2023. La decisione valorizza in modo rigoroso la funzione costituzionale del divieto di refoulement e la necessità di una valutazione comparativa concreta tra integrazione effettiva in Italia e prospettive di vita nel Paese di origine. Il provvedimento è disponibile per la consultazione e il download al seguente link: https://www.calameo.com/books/008079775a54122e54b1f.

---

1. Il contesto normativo e la cornice intertemporale applicabile

Il Tribunale di Firenze muove da una ricostruzione puntuale del diritto vigente in materia di protezione complementare, ricordando come l’articolo 19 del Testo Unico Immigrazione, nel suo nucleo essenziale, non sia stato inciso dal Decreto-Legge 20/2023, convertito con modificazioni dalla Legge 50/2023.

Rimangono pertanto pienamente operativi:
– il divieto di respingimento ed espulsione in presenza di rischio di tortura o trattamenti inumani o degradanti;
– gli obblighi derivanti dall’articolo 5, comma 6, TUI;
– il riferimento agli obblighi costituzionali e internazionali dello Stato italiano.

L’abrogazione dei periodi relativi alla tutela della vita privata e familiare ha riportato il sistema alla logica antecedente alla riforma del 2020, senza espungere tuttavia l’effettiva tutela derivante dagli articoli 2, 3 e 10 della Costituzione e dall’articolo 8 CEDU.

Sul piano intertemporale, il Tribunale chiarisce che la domanda proposta dopo l’11 marzo 2023 rientra nell’ambito applicativo del nuovo quadro normativo, come previsto dall’articolo 7, secondo comma, del Decreto-Legge 20/2023.

In questo assetto, la protezione complementare continua a fondarsi sui principi elaborati dalla Corte di cassazione nelle pronunce del 2018, 2019 e 2021, che hanno definito il perimetro della comparazione tra radicamento in Italia e condizione nel Paese di origine.

---

2. La comparazione tra integrazione in Italia e rischio di vulnerabilità in caso di rimpatrio

La decisione attribuisce rilievo centrale alla valutazione comparativa, ritenendo che l’allontanamento del ricorrente comporterebbe un evidente deterioramento delle sue condizioni di vita privata e familiare.

Il percorso di integrazione viene documentato attraverso elementi concreti:

– una continuità lavorativa che culmina nella trasformazione a tempo indeterminato del rapporto di lavoro;
– una stabilità abitativa certificata dalla residenza anagrafica;
– un percorso formativo in lingua italiana;
– una crescente autonomia personale, testimoniata anche dall’iscrizione agli esami per la patente di guida.

Il Tribunale sottolinea che il ritorno in Marocco determinerebbe un significativo scadimento delle condizioni di vita, alla luce dell’indebolimento dei legami familiari e sociali nel Paese di origine.

In ciò si riflette la giurisprudenza delle Sezioni Unite secondo cui la protezione complementare si fonda sulla tutela effettiva dei diritti riconosciuti dagli articoli 2, 3 e 10 della Costituzione e dall’articolo 8 della Convenzione europea dei diritti dell’uomo.

---

3. L’obbligo di protezione derivante dagli articoli 5, comma 6, TUI e 8 CEDU

Un passaggio particolarmente rilevante della motivazione afferma che, quando l’allontanamento della persona determinerebbe la violazione di obblighi costituzionali o internazionali, il rilascio del permesso per protezione speciale non è una scelta discrezionale, ma una conseguenza necessaria.

Il Tribunale riconosce che il rimpatrio del ricorrente esporrebbe quest’ultimo a una compromissione “certa e rilevante” dei suoi diritti fondamentali, in assenza di qualunque esigenza di sicurezza nazionale o ordine pubblico che possa prevalere.

Si tratta di un’applicazione chiara dei principi enunciati dalle Sezioni Unite del 2021, secondo cui l’integrazione effettiva raggiunta nel Paese ospitante può incidere in maniera decisiva nella comparazione.

---

4. Rilievo pratico della decisione e implicazioni per gli operatori del diritto

La decisione del Tribunale di Firenze si inserisce con coerenza nel solco delle più recenti pronunce in materia di protezione complementare.

Essa conferma che:
– la protezione complementare continua a rappresentare una clausola di salvaguardia costituzionale e convenzionale;
– l’amministrazione non può eludere il giudizio comparativo richiesto dagli obblighi costituzionali;
– il percorso di integrazione non è un elemento marginale, ma una componente essenziale nella valutazione della vulnerabilità in caso di rimpatrio.

Il provvedimento, disponibile al link https://www.calameo.com/books/008079775a54122e54b1f, costituisce quindi un utile riferimento per orientare l’attività difensiva e quella amministrativa, in un quadro normativo in cui la protezione complementare mantiene un ruolo determinante.

---

Avv. Fabio Loscerbo