The New Decreto Flussi: Key Innovations in Italy’s System for the Regular Entry of Foreign Workers

The decree-law of 3 October 2025, no. 146—now before Parliament for conversion—introduces a structural overhaul of the rules governing entry quotas and, more broadly, the relationship between regular migration and the labour market.
This reform does not merely adjust existing procedures; it redesigns procedural milestones, introduces automated controls, expands entry channels, and adapts the legal framework to evolving economic and demographic needs.

It follows the path opened by the reforms of 2023 and 2024, but with a clear intention to stabilise what has worked and correct the elements that have created procedural or administrative imbalances.

1. A new starting point for the deadline to issue the nulla osta: ending the uncontrolled “automatic approval” mechanism

One of the technically most relevant changes concerns the dies a quo for issuing the nulla osta for subordinate employment.
The deadline no longer runs from the date of submission (the so-called click day), but from the moment in which the application is actually assigned to an available quota.

Previously, thousands of applications remained outside the quota for weeks or months, while the deadline continued to run, triggering silenzio-assenso (automatic approval) before the administration could conduct any assessment.
The new mechanism eliminates this inconsistency and restores procedural rationality and legal certainty.

2. Systematic verification of employers’ declarations across all entry channels

A core pillar of the reform is the permanent and generalised extension of automated verification of employers’ declarations.
The digital platform cross-checks data from Unioncamere, the Revenue Agency, INPS and AgID, blocking the procedure where discrepancies emerge.

This mechanism—initially tested only for the 2025 flow decree—now becomes structural and is extended to all non-quota entry channels listed in Articles 27, 27-bis, 27-ter, 27-quater, 27-quinquies and 27-sexies of the Consolidated Immigration Act (TUI).

The reform finally overcomes the outdated model of unverified self-certification, a long-standing vulnerability in a sector exposed to fraud, unlawful intermediation and contractual dumping.

3. Mandatory pre-completion of forms and a three-application limit for employers

The pre-completion phase, introduced experimentally for 2025, is now made permanent and becomes a prerequisite for participating in the click day.

In addition, individual employers may submit no more than three applications per annual quota.
The limit does not apply to professional intermediaries (employers' associations and certified labour consultants), who must ensure the proportionality of applications to the economic and organisational capacity of the enterprise.

This measure is intended to curb the widespread past abuse of mass applications submitted without any genuine hiring capacity—a return to the principle of real, not fictitious, labour demand.

4. The right to work while waiting for a conversion of the residence permit

The reform rewrites Article 5(9-bis) TUI, aligning the right to work during administrative processing with practical reality: the right is now expressly recognised not only for renewals and first issuances, but also for conversions.

Given the well-known delays in administrative procedures, this provision safeguards employment continuity and prevents individuals from falling into irregularity due solely to administrative backlog.
The right remains conditional on possession of the receipt confirming submission of the application.

5. A unified one-year duration for residence permits for victims of trafficking, domestic violence and labour exploitation

The decree harmonises the various “special cases” permits, extending their initial duration from six months to one year and aligning them with the time realistically needed for social and labour integration programmes.

Particularly important is the extension of eligibility for the Assegno di Inclusione (Inclusion Allowance) to holders of permits issued under Articles 18 and 18-bis, in addition to victims of labour exploitation already covered since 2024.
This reinforces the idea that protection must include economic and social support measures, not only a residence document.

6. A triennial extension of non-quota entries for domestic workers assisting elderly or disabled persons

After the 2025 pilot phase, the special non-quota entry channel for domestic caregivers assisting persons over 80 or individuals with disabilities is extended for the years 2026–2028.

This responds to demographic pressures: Italy is the oldest country in the EU, and the sector of home and personal care is structurally dependent on foreign workers.
The three-year continuity improves predictability for families and operators.

7. Re-activation of the international volunteering entry channel

The entry channel created in 2018 for foreign volunteers (Article 27-bis TUI), never implemented due to the lack of annual decrees, is finally made operational.
The new system provides for a triennial entry quota, enabling non-profit entities to plan projects over a multi-year framework.

8. Family reunification: deadline increased from 90 to 150 days

The deadline for issuing the family reunification nulla osta is extended from 90 to 150 days.
The new timeframe acknowledges the complexity of the required socio-economic checks and aligns national legislation with the European framework, which allows up to nine months for decision-making.

9. Strengthening the fight against labour exploitation: permanent operation of the “Caporalato” Task Force

The Task Force against labour exploitation is made permanent and opens participation to legally recognised religious entities.
This reflects a pragmatic approach: religious organisations often play a crucial role in early identification of exploitation and in providing assistance in agricultural regions with high seasonal labour demand.

10. Continued involvement of the Italian Red Cross in managing the Lampedusa hotspot

The decree extends to 2027 the authorisation for the Ministry of the Interior to rely on the Italian Red Cross for the management of the Lampedusa crisis point.
The decision is grounded in the positive outcomes achieved and the need for operational continuity in one of the most sensitive nodes of the national reception system.

---

Final Remarks

The 2025–2027 Decreto Flussi represents a procedural and structural turning point: a system no longer centred on the click day alone, but on verified information, digital interoperability, realistic deadlines and targeted entry channels.

At the same time, it strengthens protection measures for the most vulnerable and consolidates non-quota entries in sectors structurally dependent on foreign labour.

Overall, the decree modernises Italy’s migration governance, aligning it more closely with labour market needs and the broader management of regular migration pathways.

---

Avv. Fabio Loscerbo

 

Le novità del nuovo decreto flussi: un riordino strutturale del sistema di ingresso dei lavoratori stranieri

Il decreto-legge 3 ottobre 2025, n. 146, ora all’esame del Parlamento per la conversione in legge, rappresenta un intervento di riassetto organico della disciplina dei flussi di ingresso e, più in generale, del rapporto tra immigrazione regolare e mercato del lavoro. La riforma non si limita a ritoccare alcuni adempimenti: ridefinisce snodi procedurali, introduce controlli automatizzati, amplia canali di ingresso e adatta la normativa ai mutati scenari economici e demografici.

Ci si muove nel solco delle riforme del 2023 e del 2024, ma con una chiara volontà di stabilizzare ciò che ha funzionato e correggere ciò che ha creato criticità.

1. Un nuovo criterio per il termine del nulla osta: fine dell’automatismo del silenzio-assenso fuori controllo

La modifica al dies a quo del termine per il rilascio del nulla osta al lavoro subordinato – oggi riferito non più alla data di presentazione della domanda ma alla data in cui la domanda viene “imputata alla quota” – è tecnicamente uno degli snodi più significativi.

Il sistema precedente generava distorsioni evidenti: migliaia di domande presentate nel click day restavano per settimane o mesi “fuori quota”, facendo maturare automaticamente il silenzio-assenso prima ancora che l’amministrazione potesse svolgere l’istruttoria. Con la nuova impostazione, il termine decorre solo dal momento in cui la domanda rientra effettivamente nella quota.

Si tratta di una modifica di buon senso amministrativo, che evita automatismi incompatibili con la serietà dei controlli e riduce l’esposizione dell’amministrazione a responsabilità procedurali.

2. Controlli di veridicità estesi a tutto il ventaglio dei titoli di ingresso

Uno dei pilastri del decreto è l’estensione, in via sistematica e non più sperimentale, dei controlli di veridicità sulle dichiarazioni del datore di lavoro.

In concreto, il sistema informatico incrocia automaticamente dati di Unioncamere, Agenzia delle Entrate, INPS e AgID, impedendo l’avvio dell’istruttoria in caso di incongruenze. Questa architettura, introdotta nel flusso 2025, diventa ora strutturale e viene applicata a tutti i canali fuori quota previsti dagli articoli 27, 27-bis, 27-ter, 27-quater, 27-quinquies e 27-sexies del TUI.

È un passo avanti che segna – finalmente – il superamento dell’autodichiarazione non verificata in un settore esposto a rischi di abusi, intermediazioni illecite e dumping contrattuale.

3. Precompilazione obbligatoria e limite delle tre domande per i datori di lavoro

La precompilazione dei modelli, introdotta per il solo 2025, diventa a regime. E soprattutto diventa la condizione tecnica per accedere al click day.

Si abbina a questo un secondo elemento: il limite massimo di tre domande per datore di lavoro “privato”. Il limite non vale per le organizzazioni di categoria e per i consulenti del lavoro abilitati, i quali rispondono della congruità delle domande rispetto ai parametri economici dell’impresa.

È una misura che punta a colpire l’uso distorto del decreto flussi da parte di soggetti che, negli anni, hanno presentato centinaia di domande senza alcuna reale capacità assunzionale. Si tratta di un turn-around significativo verso un sistema più credibile, coerente con il principio di effettività dell’offerta lavorativa.

4. Lavoro nelle more anche per chi attende una conversione

La riscrittura dell’art. 5, comma 9-bis TUI elimina un’irragionevole asimmetria: oggi il diritto a lavorare è espressamente riconosciuto anche a chi attende la conversione del permesso, non solo il rilascio o il rinnovo.

Considerate le ben note tempistiche amministrative, si tratta di una norma di tutela della continuità lavorativa e della regolarità contributiva, che impedisce cadute nell’irregolarità imputabili ai ritardi della pubblica amministrazione.

Il meccanismo rimane condizionato alla ricevuta di presentazione, ricordando però che la prosecuzione dell’attività cessa automaticamente in caso di comunicazione dei motivi ostativi da parte dell’autorità di pubblica sicurezza.

5. Permessi per vittime di tratta, violenza domestica e sfruttamento: durata unificata a un anno e accesso all’Assegno di Inclusione

La frammentarietà del sistema dei “casi speciali” viene superata attraverso l’allungamento a un anno – uniforme per tutti – della durata iniziale dei permessi rilasciati ai sensi degli artt. 18, 18-bis e 18-ter TUI.

È una scelta che guarda alla sostenibilità dei percorsi di inclusione, formativi e psicologici, e risolve una disparità che non aveva più alcuna ragione sistemica.

Di particolare rilievo è l’estensione dell’Assegno di Inclusione anche ai titolari dei permessi ex art. 18 e 18-bis, oltre che alle vittime di sfruttamento lavorativo già coperte dal 2024. La misura rafforza il principio secondo cui la protezione non può limitarsi a un titolo di soggiorno ma deve garantire strumenti concreti di reinserimento sociale e lavorativo.

6. Ingressi fuori quota per il lavoro domestico: proroga triennale

Dopo la sperimentazione del 2025, viene prorogato fino al 2028 il canale speciale fuori quota per lavoratori impiegati nell’assistenza a ultraottantenni e persone con disabilità.

È una scelta dettata dalla pressione demografica: l’Italia è il Paese più anziano dell’UE, e il settore dell’assistenza familiare è ormai strutturalmente dipendente da lavoratori stranieri. La proroga triennale fornisce stabilità programmatoria a famiglie e operatori.

7. Volontariato internazionale: fine dell’inerzia normativa, contingente triennale

Il canale ex art. 27-bis TUI, introdotto nel 2018 e mai attuato per assenza dei decreti annuali, viene finalmente reso operativo prevedendo un contingente triennale.

La modifica consente agli enti del Terzo settore di programmare progetti pluriennali, evitando la paralisi generata dalla necessità di un decreto annuale mai adottato.

8. Ricongiungimento familiare: term ine portato da 90 a 150 giorni

La norma adegua il termine procedimentale ai parametri europei, che fissano un massimo di nove mesi per una decisione sulla domanda.

La nuova scansione temporale è più realistica rispetto al carico degli Sportelli Unici e costituisce una presa d’atto della complessità istruttoria delle verifiche su reddito, alloggio e rapporti familiari.

9. Rafforzamento strutturale della lotta al caporalato

Il “Tavolo Caporalato” diventa permanente, superando la logica delle proroghe triennali, e si apre anche agli enti religiosi civilmente riconosciuti.

È un adeguamento pragmatico: gli enti religiosi sono attori strategici nei territori ad alta intensità lavorativa stagionale, e spesso intercettano situazioni di sfruttamento prima delle istituzioni.

10. Prosecuzione dell’affidamento alla Croce Rossa per il punto di crisi di Lampedusa

La gestione dell’hotspot di Lampedusa da parte della Croce Rossa viene estesa fino al 2027, sulla base dei risultati ottenuti e della necessità di assicurare continuità operativa in un contesto altamente critico.

Non è una misura relativa ai flussi lavorativi, ma rientra nella gestione complessiva delle politiche migratorie e nella cornice del nuovo Patto europeo migrazione e asilo.

---

Considerazioni conclusive

Il decreto flussi 2025–2027 segna una svolta procedurale: non più una normativa “emergenziale” legata al click day, ma un dispositivo amministrativo dotato di controlli preventivi, limiti razionali, interoperabilità digitale e strumenti progettati per ridurre abusi e tempi morti.

Al tempo stesso amplia i canali di ingresso mirati per esigenze demografiche e sociali – assistenza familiare, volontariato internazionale – e rafforza tutele per categorie vulnerabili.

Si tratta di un provvedimento tecnicamente strutturale, che aggiorna il sistema italiano alle esigenze di un mercato del lavoro più complesso e alla gestione programmata dei fenomeni migratori.

---

Avv. Fabio Loscerbo

Mevsimlik çalışma izninin dönüştürülmesi: Neden izin süresinin dolması yabancı işçiyi engelleyemez

via IFTTT

Konvertimi i lejes së punës sezonale: pse skadimi i lejes nuk mund ta bllokojë punëtorin e huaj

via IFTTT

La conversión del permiso de trabajo estacional: por qué la caducidad del título no puede bloquear

via IFTTT

Converting Seasonal Work Permits: Why Expired Permits Cannot Block Foreign Workers

via IFTTT

Konvertimi i lejes së qëndrimit për mbrojtje speciale dhe regjimi kalimtar pas Dekret-Ligjit 20/2023 – Shënim mbi vendimin e Gjykatës Administrative të Sicilisë, Seksioni i Tretë, datë 21 nëntor 2025 (R.G. 851/2025)

 TEMA: Konvertimi i lejes së qëndrimit për mbrojtje speciale dhe regjimi kalimtar pas Dekret-Ligjit 20/2023 – Shënim mbi vendimin e Gjykatës Administrative të Sicilisë, Seksioni i Tretë, datë 21 nëntor 2025 (R.G. 851/2025)

---

Artikull akademik

Vendimi i Gjykatës Administrative të Sicilisë, Seksioni i Tretë, i publikuar më 21 nëntor 2025 në çështjen e regjistruar me numër të përgjithshëm 851/2025, përbën një kontribut të rëndësishëm në interpretimin e regjimit kalimtar të parashikuar në nenin 7 të Dekret-Ligjit 20/2023, i cili më pas u shndërrua në Ligjin 50/2023. Vendimi ka vlerë të veçantë pasi sqaron fushën e zbatimit të mundësisë së konvertimit të lejes së qëndrimit për mbrojtje speciale në leje qëndrimi për punë të varur, një temë që ka krijuar mjaft debat për shkak të qasjeve të ndryshme, shpeshherë kufizuese, të ndjekura nga disa komisariate policie në territor, duke krijuar pasiguri juridike dhe pasoja të dëmshme për individët të cilëve u është njohur tashmë një rrugë reale integrimi.

Rasti mbi të cilin ka vendosur gjykata i përket një shtetasi të huaj që kishte marrë lejen e qëndrimit për mbrojtje speciale në bazë të një dekreti të Gjyqtarit të Palermos. Ai dekret kishte vlerësuar nivelin real të integrimit social e profesional të personit dhe e kishte futur mbrojtjen brenda kornizës së të drejtave themelore të garantuara nga neni 19 i Kodit të Unifikuar të Imigracionit. Sipas gjykatës civile, largimi i të huajit nga Italia do të dëmtonte në mënyrë të tepruar jetën e tij private dhe familjare. Pas marrjes së titullit, shtetasi i huaj krijoi një marrëdhënie pune të qëndrueshme dhe, në përputhje me qëllimin e institutit ligjor, paraqiti kërkesë për konvertimin e lejes në një leje pune.

Komisariati i Policisë së Palermos e refuzoi kërkesën duke argumentuar se leja ishte lëshuar në kuadër të një gjykimi për mbrojtje ndërkombëtare, dhe jo si rezultat i një kërkese të veçantë për mbrojtje speciale të paraqitur para 5 majit 2023, që sipas administratës përbënte kriterin vendimtar për zbatimin e regjimit kalimtar. Pikërisht mbi këtë interpretime gjykata ndërhyn për të ndërtuar një analizë sistematike të kornizës ligjore, duke e ndaluar qasjen selektive apo artificiale të normave.

Gjykata thekson se neni 7 i Dekret-Ligjit 20/2023 nuk bën asnjë dallim mes procedurave të ndryshme përmes të cilave mund të lëshohet një leje për mbrojtje speciale. Teksti ligjor i referohet vetëm datës së paraqitjes së kërkesës, e cila mbetet i vetmi kriter kohor i përcaktuar nga ligjvënësi. As teksti, as logjika e dispozitës dhe as dokumentet përgatitore nuk lejojnë shtimin e kushteve të tjera penguese. Gjykata i referohet në mënyrë të drejtpërdrejtë mendimit të Avokaturës së Shtetit të datës 31 maj 2024, i cili shprehet qartë se konvertimi duhet të konsiderohet i mundur për të gjitha lejet e mbrojtjes speciale të njohura nga gjykata, me kusht që kërkesat përkatëse të jenë paraqitur para 5 majit 2023. Në atë mendim theksohet gjithashtu se dallimi mes lejeve të lëshuara në bazë të nenit 19 të Kodit Unifikues dhe atyre të bazuara në nenin 32 të dekretit legjislativ 25/2008 do të përbënte shkelje të parimit të barazisë së parashikuar në nenin 3 të Kushtetutës.

Është me rëndësi të madhe fakti që gjykata ngul këmbë për unitetin strukturor të mbrojtjes speciale, duke kundërshtuar çdo fragmentim interpretativ. Pavarësisht procedurës së ndjekur, mbrojtja speciale bazohet gjithmonë në të njëjtat kritere thelbësore të parashikuara nga neni 19, i cili garanton bërthamën e të drejtave themelore të personit të huaj. Për rrjedhojë, krijimi i kategorive të ndryshme në varësi të procedurës apo natyrës së mosmarrëveshjes do të shkelte parimin e barazisë dhe do të dëmtonte vetë funksionin mbrojtës të institutit.

Vendimi i gjykatës i kushton vëmendje të veçantë edhe marrëdhënies mes gjykimit administrativ dhe vonesave të administratës. Gjykata vëren se një qasje kufizuese, si ajo e ndjekur nga komisariati, do të penalizonte pikërisht ata persona të cilët, për të fituar një të drejtë që u ishte mohuar fillimisht, janë detyruar t’i drejtohen gjykatës, shpeshherë në procese të gjata e të ndërlikuara. Lejimi që kohëzgjatja e një gjykimi të ndikojë në mundësinë për të përfituar nga regjimi kalimtar bie ndesh me parimet e procesit të rregullt dhe me vullnetin e ligjvënësit për të garantuar vijueshmëri për kërkesat e paraqitura nën regjimin e mëparshëm.

Për këtë arsye, vendimi nuk kufizohet në korrigjimin e një gabimi interpretimi, por riafirmon domosdoshmërinë e një leximi të dispozitave kalimtare në përputhje me parimet kushtetuese. Në këtë kuadër, mundësia e konvertimit të lejes së mbrojtjes speciale shërben si mjet për të konsoliduar rrugët e integrimit, të cilat mbeten një element themelor në ekuilibrin mes administrimit të flukseve migratore dhe mbrojtjes së të drejtave themelore. Ideja që një person mund të humbasë mundësinë e stabilizimit të situatës së tij të punësimit për arsye thjesht procedurale bie ndesh me logjikën dhe drejtimin e sistemit.

Në përfundim, vendimi i Gjykatës Administrative të Sicilisë merr një rëndësi që shkon përtej rastit konkret. Ai kontribuon në qartësimin e zbatimit të regjimit kalimtar, frenon interpretimet e pajustifikuara administrative dhe rikonfirmon unitetin konceptual dhe funksional të mbrojtjes speciale. Vendimi përshtatet me një tendencë gjyqësore gjithnjë e në rritje që synon mbrojtjen e besimit të ligjshëm të qytetarëve të huaj dhe forcimin e njohjes juridike të rrugëve të tyre të integrimit. Është e arsyeshme të pritet që ky orientim të vazhdojë të konsolidohet në muajt e ardhshëm, me pasoja të rëndësishme si në praktikën administrative, ashtu edhe në planifikimin personal dhe profesional të mbajtësve të mbrojtjes speciale të njohur me vendim gjykate.

---

Avv. Fabio Loscerbo

الموضوع: تحويل تصريح الإقامة للحماية الخاصة والنظام الانتقالي بعد المرسوم-القانون رقم 20 لسنة 2023 – تعليق على حكم المحكمة الإدارية الإقليمية في صقلية، الدائرة الثالثة، الصادر في 21 نوفمبر 2025 (رقم القيد العام 851/2025)

 

---

الموضوع: تحويل تصريح الإقامة للحماية الخاصة والنظام الانتقالي بعد المرسوم-القانون رقم 20 لسنة 2023 – تعليق على حكم المحكمة الإدارية الإقليمية في صقلية، الدائرة الثالثة، الصادر في 21 نوفمبر 2025 (رقم القيد العام 851/2025)

---

مقال أكاديمي

يمثل الحكم الصادر عن المحكمة الإدارية الإقليمية في صقلية، الدائرة الثالثة، والمنشور في 21 نوفمبر 2025 ضمن الملف المسجل تحت الرقم 851/2025، مساهمةً مهمة في تفسير النظام الانتقالي الوارد في المادة السابعة من المرسوم-القانون رقم 20 لسنة 2023، الذي تم تحويله لاحقاً إلى القانون رقم 50 لسنة 2023. ويكتسب الحكم أهمية خاصة لأنه يوضح نطاق إمكانية تحويل تصريح الإقامة للحماية الخاصة إلى تصريح إقامة للعمل التابع، وهي مسألة أصبحت محور خلاف واسع بين مكاتب الشرطة في مختلف أنحاء البلاد، والتي اتجه العديد منها نحو تفسير متشدد للنظام الانتقالي بصورة أدت إلى حالة من عدم اليقين وإلى عواقب ضارة على الأفراد الذين تم الاعتراف بمسارات اندماجهم من قبل القضاء.

تتناول القضية محل الحكم وضع مواطن أجنبي حصل على تصريح إقامة للحماية الخاصة بمقتضى قرار صادر عن محكمة باليرمو، حيث اعتبر القاضي المدني أن لطالب الحماية مساراً فعلياً وملموساً نحو الاندماج الاجتماعي والمهني، وأن إبعاده عن إيطاليا من شأنه أن يمس بشكل غير متناسب حياته الخاصة والأسرية، في ضوء الضمانات المنصوص عليها في المادة 19 من قانون الهجرة الموحد. وبعد حصوله على تصريح الإقامة، أبرم المعني علاقة عمل مستقرة، وتقدم بطلب لتحويل التصريح إلى تصريح إقامة للعمل، بما يتوافق مع الغاية التي أنشئ من أجلها هذا النظام القانوني.

ومع ذلك، رفضت شرطة باليرمو الطلب مستندةً إلى أساس شكلي مفاده أن التصريح قد صدر عقب دعوى تتعلق بالحماية الدولية وليس بناءً على طلب مستقل للحماية الخاصة مقدم قبل الخامس من مايو 2023، وهو التاريخ الذي يشكل الحد الفاصل لبدء نفاذ النظام الجديد. واستناداً إلى هذا الافتراض الشكلي، اعتبرت الإدارة أن النظام الانتقالي غير منطبق على الحالة. وهنا يتدخل حكم المحكمة الإدارية، مقدماً إعادة بناء منهجية للنص القانوني تمنع اعتماد مثل هذه القراءات الانتقائية أو المصطنعة التي لا تستند إلى إرادة المشرّع.

تؤكد المحكمة، أولاً، أن المادة السابعة من المرسوم-القانون رقم 20 لسنة 2023 لا تميز نهائياً بين المسارات الإجرائية التي يمكن أن يُمنح التصريح بموجبها. فالنص يشير صراحة إلى تاريخ تقديم الطلب، وهو الحد الزمني الوحيد الذي وضعه المشرّع. ولا يقرّ النص، ولا الأعمال التحضيرية، ولا منطق النظام القانوني ذاته، بإمكانية إضافة شروط عائقـة أخرى. وتستشهد المحكمة بشكل واضح برأي هيئة قضايا الدولة الصادر في 31 مايو 2024، والذي يقرر أن تحويل التصريح ممكن لجميع تصاريح الحماية الخاصة التي تم الاعتراف بها قضائياً، طالما أنها ترتبط بطلبات مقدمة قبل 5 مايو 2023. كما يشدد رأي الهيئة على أن التمييز بين التصاريح الصادرة بموجب المادة 19 من قانون الهجرة وبين تلك الصادرة بموجب المادة 32 من المرسوم التشريعي 25/2008 يعد تمييزاً غير مبرر ويصطدم مباشرة مع مبدأ المساواة المنصوص عليه في المادة 3 من الدستور.

ومن الجوانب اللافتة أيضاً في الحكم إصراره على وحدة البناء القانوني للحماية الخاصة، التي لا تحتمل تجزئة أو تصنيفاً داخلياً. إذ إن الأساس الموضوعي للحماية واحد، ويستند دوماً إلى الضمانات الجوهرية المنصوص عليها في المادة 19 من قانون الهجرة الموحد، بغض النظر عن المسار الإجرائي الذي أدى إلى منحها. وبالتالي، فإن خلق فئات مختلفة بحسب الإجراء أو طبيعة النزاع القضائي سيؤدي إلى انتهاك المبدأ الدستوري للمساواة وإلى إفراغ النظام القانوني من غايته الحمائية.

ويولي الحكم اهتماماً خاصاً للعلاقة بين القضاء الإداري وتأخر الإدارة في اتخاذ القرارات. فالمحكمة ترى أن النهج المتشدد الذي تبنته الشرطة من شأنه أن يضر تحديداً بمن اضطروا إلى اللجوء للقضاء للحصول على حقهم بعد رفض طلبهم الأولي، وأن السماح لطول أمد التقاضي بأن يتحول إلى عقبة يحرمهم من مزايا النظام الانتقالي يخالف مبادئ المحاكمة العادلة، ولا يتماشى مع إرادة المشرّع الذي قصد أن يوفر الاستمرارية الإجرائية للطلبات المقدمة في ظل النظام القانوني القديم.

ومن هنا، لا يقتصر الحكم على تصحيح خطأ في التفسير، بل يعيد التأكيد على ضرورة قراءة النصوص الانتقالية قراءة منسجمة مع الدستور. وفي هذا الإطار، تصبح إمكانية تحويل تصريح الحماية الخاصة أداةً قانونية تهدف إلى تثبيت مسارات الاندماج التي تعد عنصراً أساسياً في التوازن الذي يسعى المشرّع إلى تحقيقه بين إدارة الهجرة وحماية الحقوق الأساسية. أما حرمان الشخص من فرصة تثبيت وضعه الوظيفي لأسباب شكلية بحتة، فيتعارض بشكل صارخ مع منطق النظام وتوجيهاته.

وفي الختام، يكتسب حكم المحكمة الإدارية في صقلية أهمية تتجاوز القضية الفردية. فهو يساهم في توضيح تطبيق النظام الانتقالي، ويحد من التفسيرات الإدارية التعسفية، ويؤكد من جديد وحدة المفهوم والوظيفة في نظام الحماية الخاصة. كما ينسجم الحكم مع اتجاه قضائي آخذ في الاتساع، يهدف إلى حماية الثقة المشروعة للمواطنين الأجانب وإلى صون مسارات اندماجهم التي اعترف بها القضاء. ومن المتوقع أن يواصل هذا الاتجاه ترسيخ نفسه في الأشهر المقبلة، مما سيكون له أثر بالغ في الممارسة الإدارية وفي التخطيط الشخصي والمهني لحاملي الحماية الخاصة المعترف بها قضائياً.

---

المحامي فابيو لوتشربو

Conversion of the Special Protection Residence Permit and the Transitional Regime after Decree-Law 20/2023 – Commentary on T.A.R. Sicily, Third Section, Judgment of 21 November 2025 (General Docket No. 851/2025)

 TOPIC: Conversion of the Special Protection Residence Permit and the Transitional Regime after Decree-Law 20/2023 – Commentary on T.A.R. Sicily, Third Section, Judgment of 21 November 2025 (General Docket No. 851/2025)

---

Academic Article

The judgment issued by the Regional Administrative Court of Sicily, Third Section, published on 21 November 2025 in case number 851/2025, offers a significant contribution to the interpretation of the transitional regime set out in Article 7 of Decree-Law 20/2023, incorporated into Law 50/2023. In particular, it clarifies the scope of the provision allowing the conversion of a special protection residence permit into a residence permit for subordinate employment. The decision comes at a moment in which several Police Headquarters across the country have adopted a rigid and restrictive approach to the transitional provisions, generating uncertainty and, at times, prejudicial outcomes for individuals whose integration paths have already been formally recognised by the judiciary.

The case examined by the Court concerns a foreign national who had obtained a special protection permit pursuant to a decree of the Tribunal of Palermo. That decree had emphasised the applicant’s concrete social and employment integration, grounding the protection in the framework of fundamental rights safeguarded by Article 19 of the Consolidated Immigration Act. The civil court had underscored that his removal from Italian territory would have disproportionately harmed his private and family life. Having received the residence permit, the applicant then entered into a stable employment relationship and, consistently with the purpose of the institution, applied to the Police Headquarters for the conversion of the permit into a work-related title.

The Palermo Police Headquarters rejected the request, basing its decision on a purely formal premise: according to the administration, the permit had been issued following proceedings concerning international protection rather than an application for special protection submitted before 5 May 2023. That circumstance, in the administration’s view, excluded the applicability of the transitional regime. It is precisely on this point that the TAR intervenes, offering a systematic reconstruction of the normative framework that prevents selective or artificial interpretations.

The Court emphasises that Article 7 of Decree-Law 20/2023 does not draw any distinction between the various procedural avenues through which a special protection permit may be issued. The wording of the provision refers exclusively to the date on which the application was submitted, which constitutes the sole temporal threshold laid down by the legislator. Neither the text of the statute, nor the preparatory works, nor the logic of the system support the introduction of additional conditions. The TAR expressly refers to the opinion delivered by the State Legal Service on 31 May 2024, which holds that conversion is admissible for all special protection permits recognised judicially, provided they relate to applications submitted before 5 May 2023. The opinion also stresses that drawing a distinction between permits based on Article 19 of the Consolidated Act and those based on Article 32 of Legislative Decree 25/2008 would be irrational and incompatible with Article 3 of the Constitution.

It is noteworthy that the Court insists on the structural unity of special protection, which does not tolerate interpretative fragmentation. In all its procedural variations, special protection has the same substantive requirements: those derived from Article 19 of the Consolidated Act, which safeguards the core of fundamental rights of foreign nationals. Creating distinct categories depending on the procedural pathway or the nature of the litigation would violate the principle of equality and undermine the very rationale of the protection.

The judgment also pays particular attention to the relationship between judicial protection and administrative delay. The Court observes that a restrictive approach such as that adopted by the Police Headquarters would effectively penalise those applicants who, having initially received a refusal, were compelled to initiate judicial proceedings—often lengthy and complex—to obtain a favourable outcome. Allowing the length of proceedings to undermine the applicant’s ability to benefit from the transitional regime would contradict the principles of due process, especially considering that the legislator intended to preserve continuity for applications submitted under the previous regulatory framework.

The decision therefore does more than correct an interpretative error; it reaffirms the need for a constitutionally oriented reading of transitional provisions. Within this framework, the conversion of the special protection permit functions as a tool designed to stabilise integration paths, which remain a central element in the balance struck by the Italian legal system between migration control and the protection of fundamental rights. The idea that an applicant may be deprived of the opportunity to consolidate his employment situation for merely procedural reasons stands in clear opposition to the broader logic of the system.

In conclusion, the judgment of the TAR Sicily assumes significance that extends beyond the specific case. It contributes to clarifying the application of the transitional regime, constrains arbitrary administrative interpretations, and reaffirms the conceptual and functional unity of special protection. The decision aligns with a growing body of case law aimed at protecting the legitimate expectations of foreign nationals and strengthening the legal recognition of their integration paths. It is reasonable to expect that this approach will continue to consolidate over the coming months, with important implications for administrative practice and for the personal and professional planning of foreign nationals whose special protection has been judicially recognised.

---

Avv. Fabio Loscerbo

Conversione del permesso per protezione speciale e regime intertemporale dopo il D.L. 20/2023 – Nota a T.A.R. Sicilia, Sez. III, sentenza 21 novembre 2025 (R.G. 851/2025)

Conversione del permesso per protezione speciale e regime intertemporale dopo il D.L. 20/2023 – Nota a T.A.R. Sicilia, Sez. III, sentenza 21 novembre 2025 (R.G. 851/2025)

---

La sentenza del Tribunale Amministrativo Regionale per la Sicilia, Sezione Terza, pubblicata il 21 novembre 2025 nel procedimento iscritto al numero di registro generale 851/2025, offre un contributo rilevante alla comprensione del regime intertemporale previsto dall’articolo 7 del decreto-legge 20/2023, convertito nella legge 50/2023, e in particolare del perimetro applicativo della facoltà di conversione del permesso di soggiorno per protezione speciale in titolo di soggiorno per lavoro subordinato. La decisione si colloca in una fase in cui le Questure, in varie parti del territorio nazionale, tendono a interpretare la disciplina transitoria in modo rigido e restrittivo, generando incertezza applicativa e, talora, effetti pregiudizievoli rispetto ai percorsi di integrazione già riconosciuti dall’autorità giudiziaria.

Il caso esaminato dal TAR riguarda uno straniero che aveva ottenuto un permesso di soggiorno per protezione speciale in forza di un decreto del Tribunale di Palermo, il quale aveva valorizzato un percorso concreto di integrazione sociale e lavorativa. Il giudice civile, nella motivazione originaria, aveva ricondotto la tutela al quadro dei diritti fondamentali garantiti dall’articolo 19 del Testo Unico Immigrazione, ravvisando che l’allontanamento del ricorrente avrebbe compromesso in modo grave e sproporzionato la sua vita privata e familiare. Una volta in possesso del titolo, lo straniero aveva instaurato un rapporto di lavoro stabile e, con coerenza rispetto alle finalità dell’istituto, aveva chiesto alla Questura la conversione del permesso in un titolo per motivi di lavoro subordinato.

La Questura di Palermo aveva tuttavia respinto l’istanza con una motivazione fondata su un presupposto formale: secondo l’amministrazione, il permesso era stato rilasciato a seguito di un giudizio instaurato contro il diniego della protezione internazionale e non nell’ambito di un’istanza di protezione speciale presentata prima del 5 maggio 2023. Da ciò sarebbe derivata l’inapplicabilità del regime transitorio. È proprio su questo punto che il TAR interviene, operando una ricostruzione sistematica del dato normativo che impedisce letture selettive o artificiose del contesto.

Il Collegio sottolinea, innanzitutto, che l’articolo 7 del D.L. 20/2023 non distingue affatto tra le diverse procedure attraverso cui un permesso per protezione speciale può essere rilasciato. La norma, nella sua formulazione letterale, fa riferimento esclusivamente alla data di presentazione dell’istanza, la quale rappresenta l’unico limite temporale previsto dal legislatore. Né il testo della disposizione, né i lavori preparatori, né la logica del sistema autorizzano a introdurre ulteriori condizioni ostative. Il TAR richiama puntualmente il parere dell’Avvocatura Generale dello Stato del 31 maggio 2024, nel quale si afferma che la conversione deve ritenersi ammissibile per tutti i permessi di soggiorno per protezione speciale riconosciuti in sede giurisdizionale, purché riferiti a istanze presentate prima del 5 maggio 2023. Il parere chiarisce anche che sarebbe irragionevole e contrario all’articolo 3 della Costituzione differenziare tra permessi rilasciati ex articolo 19 del Testo Unico e quelli rilasciati ex articolo 32 del decreto legislativo 25/2008.

È interessante notare come il TAR insista proprio sull’unitarietà strutturale della protezione speciale, che non tollera frammentazioni interpretative. La protezione speciale, nelle sue diverse declinazioni procedurali, ha sempre gli stessi presupposti sostanziali: la rispondenza ai criteri dell’articolo 19 del Testo Unico, che tutela il nucleo dei diritti fondamentali della persona straniera. Creare categorie distinte, a seconda della procedura seguita o della tipologia di contenzioso, significherebbe violare il principio di uguaglianza e disattendere la ratio stessa della tutela.

La decisione del TAR Sicilia si segnala anche per un’attenzione particolare al rapporto tra tutela giurisdizionale e ritardi amministrativi. Il Collegio osserva che un orientamento restrittivo come quello adottato dalla Questura finirebbe per penalizzare proprio quei soggetti che, avendo visto rigettata la loro richiesta, hanno dovuto attivare un giudizio, spesso lungo e complesso, per ottenere una decisione favorevole. Sarebbe contrario ai principi del giusto processo che la durata del giudizio si trasformasse in un ostacolo alla fruizione della conversione, soprattutto quando il legislatore ha inteso garantire una continuità applicativa alle domande presentate sotto il regime previgente.

La sentenza, pertanto, non si limita a correggere un errore di interpretazione, ma riafferma la necessità di una lettura costituzionalmente orientata della disciplina transitoria. In questa prospettiva, la conversione del permesso per protezione speciale rappresenta uno strumento funzionale alla stabilizzazione dei percorsi di integrazione, i quali costituiscono un elemento centrale del bilanciamento che l’ordinamento pone tra controllo dei flussi migratori e tutela dei diritti fondamentali. L’idea che un richiedente possa essere privato della possibilità di consolidare la propria condizione lavorativa per ragioni meramente procedurali contrasta con l’impostazione complessiva del sistema.

In conclusione, la decisione del TAR Sicilia assume un valore che va oltre il caso concreto. Essa contribuisce a rendere più chiaro il quadro applicativo del regime intertemporale, limita interpretazioni amministrative arbitrarie e ribadisce l’unitarietà concettuale e funzionale della protezione speciale. La sentenza si inserisce in una tendenza giurisprudenziale che tende a salvaguardare l’affidamento dei cittadini stranieri e a tutelare i percorsi di integrazione già riconosciuti come meritevoli dal giudice. È ragionevole attendersi che questo orientamento continui a consolidarsi nei prossimi mesi, con effetti significativi sulla prassi delle Questure e sulla programmazione individuale degli stranieri titolari di protezione speciale riconosciuta in via giudiziaria.

---

Avv. Fabio Loscerbo

Il domicilio nel procedimento di protezione: perché la Commissione non può ignorare l’elezione presso il difensore

 

Il domicilio nel procedimento di protezione: perché la Commissione non può ignorare l’elezione presso il difensore

Nel procedimento per il riconoscimento della protezione, il tema delle notificazioni è diventato, negli ultimi anni, un terreno di frizione costante tra Commissioni territoriali e difensori. La questione è nota: le Commissioni ritengono che gli atti debbano essere notificati esclusivamente al centro di accoglienza o all’ultimo domicilio fisico del richiedente, escludendo qualsiasi effetto dell’elezione di domicilio presso il legale.
Questa posizione, tuttavia, non regge ad un’analisi rigorosa delle norme vigenti. L’art. 11 del d.lgs. 25/2008 – nella sua formulazione più recente – impone al richiedente di comunicare ogni mutamento di residenza o domicilio e stabilisce che, se non accolto in strutture, gli atti vadano notificati presso “l’ultimo domicilio comunicato” dal richiedente. Ed è proprio qui che si colloca il nodo interpretativo.

Il legislatore non utilizza il termine residenza. Non utilizza il termine dimora. Non impone un domicilio fisico. Indica, invece, in modo chiaro e inequivocabile il domicilio.
Un termine che, nel diritto italiano, ha un significato tecnico preciso, definito dall’art. 43 del codice civile come il luogo in cui la persona “ha stabilito la sede principale dei suoi affari e interessi”. Ed è un concetto che il nostro ordinamento consente di plasmare mediante elezione di domicilio, ai sensi dell’art. 47 c.c., proprio per determinati affari, procedimenti o rapporti giuridici.

Nel procedimento amministrativo, salvo divieti espressi, l’elezione di domicilio resta pienamente valida e opponibile alla Pubblica Amministrazione. L’art. 11 del d.lgs. 25/2008 non contiene alcun divieto né alcuna limitazione: non dice che la notifica può avvenire solo al domicilio fisico; non afferma che il domicilio debba coincidere con il luogo in cui la persona vive; non esclude la possibilità che il domicilio dichiarato sia lo studio del difensore.
La norma, semplicemente, disciplina la validità della notifica in assenza di cooperazione del richiedente: indica una sede “minima” dove l’atto è comunque efficace. Ma non impedisce che l’interessato possa stabilire un domicilio diverso e più sicuro per esercitare il proprio diritto di difesa.

L’elezione di domicilio presso il difensore, dunque, rientra pienamente nel concetto giuridico di “domicilio comunicato” previsto dalla legge. È una scelta che il richiedente può compiere legittimamente, e che la Commissione deve rispettare.
Non è una forzatura interpretativa: è l’applicazione lineare del diritto civile e amministrativo. In nessun punto la normativa speciale in materia di protezione internazionale ridefinisce o restringe la nozione di domicilio. Tantomeno può farlo un sistema informatico. Una limitazione tecnica dell’applicativo SUA non è fonte di diritto, non può derogare al codice civile e non può annullare una dichiarazione giuridicamente efficace.

Ciò che conta per la legge è che il richiedente comunichi il domicilio. Ed è esattamente ciò che avviene quando il richiedente elegge domicilio presso il proprio avvocato per il procedimento in corso. In quel momento, a tutti gli effetti, la Commissione è a conoscenza del domicilio comunicato ai sensi dell’art. 11. Ignorarla, preferendo un indirizzo anagrafico o un luogo di dimora, significa svuotare di contenuto una facoltà prevista dalla legge e, soprattutto, compromettere l’effettività del diritto di difesa.

Vi è poi un ulteriore profilo: il domicilio eletto presso il difensore non solo è legittimo, ma è anche lo strumento che garantisce in modo più affidabile la conoscenza dell’atto. Le giacenze postali, gli errori di recapito, le situazioni abitative precarie o incerte sono fenomeni tipici nella realtà del richiedente protezione internazionale. Il domicilio presso il legale, invece, assicura certezza, tracciabilità, tempestività e un contatto diretto con chi esercita la difesa tecnica.
In un sistema che ha come fulcro il diritto al contraddittorio e la possibilità di impugnare tempestivamente i provvedimenti, la notifica presso il difensore è spesso l’unica modalità idonea a garantire effettiva conoscenza dell’atto.

Alla luce di tutto ciò, la posizione delle Commissioni territoriali – secondo cui “le notifiche possono avvenire solo presso il centro o presso l’ultimo domicilio fisico” – non trova alcun fondamento normativo. È un’interpretazione amministrativa, non una prescrizione di legge.
Finché il comma 3-bis parla di “domicilio comunicato”, il richiedente mantiene la piena facoltà di eleggerlo presso il difensore. E la Commissione ha il dovere giuridico di rispettarlo.

---

Avv. Fabio Loscerbo

New on TikTok: عنوان الحلقة: نظام دبلن والالتزامات المعلوماتية: محكمة روما تُلغي قرار النقل إلى سلوفينيا (رقم السجل العام 37474 لعام 2025) صباح الخير، أنا المحامي فابيو لوسيربو، وهذه حلقة جديدة من بودكاست “قانون الهجرة”. سأتناول اليوم قرارًا صادرًا عن محكمة روما، الدائرة المختصة بحقوق الإنسان والهجرة، بتاريخ الثامن عشر من نوفمبر عام ألفين وخمسة وعشرين، والمتعلق بالإجراءات المُقيّدة تحت رقم السجل العام 37474 لسنة 2025. يتعلق القرار بالطعن ضد الإجراء الصادر عن وحدة دبلن في وزارة الداخلية، والذي قضى بنقل طالب الحماية إلى سلوفينيا. وقد قبلت المحكمة الطعن بعدما تبيّن لها عدم احترام الالتزامات المعلوماتية المنصوص عليها في المادتين الرابعة والخامسة من اللائحة الأوروبية رقم 604 لعام 2013. النقطة الجوهرية في القضية هي المقابلة الشخصية. فقد أكدت محكمة العدل الأوروبية، في حكمها الصادر في الثلاثين من نوفمبر عام ألفين وثلاثة وعشرين، أنّ المقابلة تمثل ضمانة أساسية: يجب إجراؤها قبل اتخاذ قرار النقل، بلغة يفهمها طالب الحماية، وفي ظروف تضمن السرية، كما يجب أن تتيح له عرض العناصر الشخصية ذات الصلة. إضافة إلى ذلك، يتعيّن على الدولة إعداد ملخص مكتوب يتضمن على الأقل المعلومات الرئيسية التي قدّمها طالب الحماية خلال المقابلة. وفي القضية التي نظرت فيها محكمة روما، لم يكن لهذا الملخص أي وجود. فالاستمارة التي قدّمتها الإدارة لم تتضمن سوى البيانات الشخصية للمعنيّ وعنوان إقامته، دون أي إشارة إلى مضمون المقابلة أو الأسئلة المطروحة أو الإجابات المقدمة. وفي مثل هذه الحالة، تُعتبر المقابلة غير مستوفية للشروط، ويترتّب على ذلك إلغاء قرار النقل تلقائيًا. وقد أكدت ذلك كل من محكمة العدل الأوروبية وأحدث أحكام محكمة النقض الإيطالية. كما رأت المحكمة أنّه لا يمكن معالجة هذا الخلل عبر جلسة استماع قضائية، لأن ذلك من شأنه الإضرار بالطابع السريع والإجرائي لنظام دبلن. وبناءً على ذلك، خلصت المحكمة إلى أنّ إيطاليا هي الجهة المختصة بالنظر في طلب الحماية الدولية. نلتقي في الحلقة القادمة من بودكاست “قانون الهجرة”.

https://ift.tt/6JbujwU عنوان الحلقة: نظام دبلن والالتزامات المعلوماتية: محكمة روما تُلغي قرار النقل إلى سلوفينيا (رقم السجل العام 37474 لعام 2025) صباح الخير، أنا المحامي فابيو لوسيربو، وهذه حلقة جديدة من بودكاست “قانون الهجرة”. سأتناول اليوم قرارًا صادرًا عن محكمة روما، الدائرة المختصة بحقوق الإنسان والهجرة، بتاريخ الثامن عشر من نوفمبر عام ألفين وخمسة وعشرين، والمتعلق بالإجراءات المُقيّدة تحت رقم السجل العام 37474 لسنة 2025. يتعلق القرار بالطعن ضد الإجراء الصادر عن وحدة دبلن في وزارة الداخلية، والذي قضى بنقل طالب الحماية إلى سلوفينيا. وقد قبلت المحكمة الطعن بعدما تبيّن لها عدم احترام الالتزامات المعلوماتية المنصوص عليها في المادتين الرابعة والخامسة من اللائحة الأوروبية رقم 604 لعام 2013. النقطة الجوهرية في القضية هي المقابلة الشخصية. فقد أكدت محكمة العدل الأوروبية، في حكمها الصادر في الثلاثين من نوفمبر عام ألفين وثلاثة وعشرين، أنّ المقابلة تمثل ضمانة أساسية: يجب إجراؤها قبل اتخاذ قرار النقل، بلغة يفهمها طالب الحماية، وفي ظروف تضمن السرية، كما يجب أن تتيح له عرض العناصر الشخصية ذات الصلة. إضافة إلى ذلك، يتعيّن على الدولة إعداد ملخص مكتوب يتضمن على الأقل المعلومات الرئيسية التي قدّمها طالب الحماية خلال المقابلة. وفي القضية التي نظرت فيها محكمة روما، لم يكن لهذا الملخص أي وجود. فالاستمارة التي قدّمتها الإدارة لم تتضمن سوى البيانات الشخصية للمعنيّ وعنوان إقامته، دون أي إشارة إلى مضمون المقابلة أو الأسئلة المطروحة أو الإجابات المقدمة. وفي مثل هذه الحالة، تُعتبر المقابلة غير مستوفية للشروط، ويترتّب على ذلك إلغاء قرار النقل تلقائيًا. وقد أكدت ذلك كل من محكمة العدل الأوروبية وأحدث أحكام محكمة النقض الإيطالية. كما رأت المحكمة أنّه لا يمكن معالجة هذا الخلل عبر جلسة استماع قضائية، لأن ذلك من شأنه الإضرار بالطابع السريع والإجرائي لنظام دبلن. وبناءً على ذلك، خلصت المحكمة إلى أنّ إيطاليا هي الجهة المختصة بالنظر في طلب الحماية الدولية. نلتقي في الحلقة القادمة من بودكاست “قانون الهجرة”. https://ift.tt/5nqjOA6

New on TikTok: Titolo dell’episodio: Trasferimenti Dublino e obblighi informativi: il Tribunale di Roma annulla il trasferimento in Slovenia (Ruolo Generale 37474 del 2025) Buongiorno, sono l’avvocato Fabio Loscerbo e questo è un nuovo episodio del podcast “Diritto dell’Immigrazione”. Oggi analizzo un provvedimento del Tribunale di Roma, Sezione Diritti della Persona e Immigrazione, depositato il diciotto novembre duemila venticinque, relativo al procedimento iscritto al Ruolo Generale 37474 dell’anno 2025. Il decreto riguarda l’impugnazione della decisione dell’Unità Dublino del Ministero dell’Interno che aveva disposto il trasferimento del richiedente in Slovenia. Il Tribunale ha accolto il ricorso, rilevando il mancato rispetto degli obblighi informativi previsti dagli articoli quattro e cinque del Regolamento Dublino numero seicentoquattro del duemila tredici. Il punto centrale è il colloquio personale. La Corte di Giustizia dell’Unione Europea, con la sentenza del trenta novembre duemila ventitre, ha stabilito che il colloquio è una garanzia essenziale: deve essere svolto prima della decisione, deve avvenire in una lingua comprensibile, in condizioni di riservatezza, e deve consentire al richiedente di esporre elementi individuali rilevanti. Inoltre, lo Stato deve redigere una sintesi scritta contenente almeno le principali informazioni fornite nel corso dell’incontro. Nel procedimento in esame, questa sintesi non risultava esistere. Il modulo messo agli atti riportava soltanto le generalità del richiedente e il suo domicilio, senza alcun riferimento al contenuto del colloquio. In queste condizioni il colloquio deve considerarsi non validamente svolto, con la conseguenza automatica dell’annullamento della decisione di trasferimento. Lo ha ribadito la giurisprudenza della Corte di Giustizia e, più di recente, quella della Corte di Cassazione. Il Tribunale ha inoltre ritenuto che non fosse possibile sanare la violazione mediante un’audizione davanti al giudice, poiché ciò avrebbe compromesso la celerità dell’intero sottoprocedimento Dublino. La conseguenza è che l’Italia deve essere considerata competente a valutare la domanda di protezione internazionale. Ci sentiamo nel prossimo episodio del podcast “Diritto dell’Immigrazione”.

https://ift.tt/2UxbeWo Titolo dell’episodio: Trasferimenti Dublino e obblighi informativi: il Tribunale di Roma annulla il trasferimento in Slovenia (Ruolo Generale 37474 del 2025) Buongiorno, sono l’avvocato Fabio Loscerbo e questo è un nuovo episodio del podcast “Diritto dell’Immigrazione”. Oggi analizzo un provvedimento del Tribunale di Roma, Sezione Diritti della Persona e Immigrazione, depositato il diciotto novembre duemila venticinque, relativo al procedimento iscritto al Ruolo Generale 37474 dell’anno 2025. Il decreto riguarda l’impugnazione della decisione dell’Unità Dublino del Ministero dell’Interno che aveva disposto il trasferimento del richiedente in Slovenia. Il Tribunale ha accolto il ricorso, rilevando il mancato rispetto degli obblighi informativi previsti dagli articoli quattro e cinque del Regolamento Dublino numero seicentoquattro del duemila tredici. Il punto centrale è il colloquio personale. La Corte di Giustizia dell’Unione Europea, con la sentenza del trenta novembre duemila ventitre, ha stabilito che il colloquio è una garanzia essenziale: deve essere svolto prima della decisione, deve avvenire in una lingua comprensibile, in condizioni di riservatezza, e deve consentire al richiedente di esporre elementi individuali rilevanti. Inoltre, lo Stato deve redigere una sintesi scritta contenente almeno le principali informazioni fornite nel corso dell’incontro. Nel procedimento in esame, questa sintesi non risultava esistere. Il modulo messo agli atti riportava soltanto le generalità del richiedente e il suo domicilio, senza alcun riferimento al contenuto del colloquio. In queste condizioni il colloquio deve considerarsi non validamente svolto, con la conseguenza automatica dell’annullamento della decisione di trasferimento. Lo ha ribadito la giurisprudenza della Corte di Giustizia e, più di recente, quella della Corte di Cassazione. Il Tribunale ha inoltre ritenuto che non fosse possibile sanare la violazione mediante un’audizione davanti al giudice, poiché ciò avrebbe compromesso la celerità dell’intero sottoprocedimento Dublino. La conseguenza è che l’Italia deve essere considerata competente a valutare la domanda di protezione internazionale. Ci sentiamo nel prossimo episodio del podcast “Diritto dell’Immigrazione”. https://ift.tt/8Wmnk5c

New on TikTok: Title of the episode: Dublin transfers and information obligations: the Rome Court annuls the transfer to Slovenia (General Docket Number 37474 of 2025) Good morning, I am lawyer Fabio Loscerbo and this is a new episode of the podcast “Immigration Law”. Today I examine a decision of the Court of Rome, Section for the Rights of the Person and Immigration, issued on the eighteenth of November two thousand twenty-five, in the proceeding entered under General Docket Number 37474 of the year 2025. The decree concerns the challenge brought against the decision of the Dublin Unit of the Ministry of the Interior, which had ordered the transfer of the applicant to Slovenia. The Court upheld the appeal, noting a failure to comply with the information obligations laid down in Articles four and five of Regulation (EU) number six hundred and four of two thousand thirteen. The central issue is the personal interview. The Court of Justice of the European Union, in its judgment of the thirtieth of November two thousand twenty-three, clarified that the interview is an essential safeguard: it must take place before the transfer decision, it must be conducted in a language that the applicant understands, in conditions guaranteeing confidentiality, and it must allow the applicant to present any relevant personal circumstances. Moreover, the State must draft a written summary containing at least the main information provided during the interview. In the case examined by the Court of Rome, this summary did not exist. The form produced by the administration contained only the applicant’s personal details and domicile, with no indication whatsoever of the questions asked, the answers provided, or any personal elements disclosed during the meeting. In such circumstances, the interview must be considered not validly conducted, and this automatically entails the annulment of the transfer decision. This outcome is confirmed both by the Court of Justice and by the recent case law of the Court of Cassation. The Court also found that it was not possible to remedy the violation through a judicial hearing, as this would have undermined the efficiency and speed required by the Dublin procedure. The consequence is that Italy must be considered competent to examine the application for international protection. See you in the next episode of the “Immigration Law” podcast.

https://ift.tt/tKrTENn Title of the episode: Dublin transfers and information obligations: the Rome Court annuls the transfer to Slovenia (General Docket Number 37474 of 2025) Good morning, I am lawyer Fabio Loscerbo and this is a new episode of the podcast “Immigration Law”. Today I examine a decision of the Court of Rome, Section for the Rights of the Person and Immigration, issued on the eighteenth of November two thousand twenty-five, in the proceeding entered under General Docket Number 37474 of the year 2025. The decree concerns the challenge brought against the decision of the Dublin Unit of the Ministry of the Interior, which had ordered the transfer of the applicant to Slovenia. The Court upheld the appeal, noting a failure to comply with the information obligations laid down in Articles four and five of Regulation (EU) number six hundred and four of two thousand thirteen. The central issue is the personal interview. The Court of Justice of the European Union, in its judgment of the thirtieth of November two thousand twenty-three, clarified that the interview is an essential safeguard: it must take place before the transfer decision, it must be conducted in a language that the applicant understands, in conditions guaranteeing confidentiality, and it must allow the applicant to present any relevant personal circumstances. Moreover, the State must draft a written summary containing at least the main information provided during the interview. In the case examined by the Court of Rome, this summary did not exist. The form produced by the administration contained only the applicant’s personal details and domicile, with no indication whatsoever of the questions asked, the answers provided, or any personal elements disclosed during the meeting. In such circumstances, the interview must be considered not validly conducted, and this automatically entails the annulment of the transfer decision. This outcome is confirmed both by the Court of Justice and by the recent case law of the Court of Cassation. The Court also found that it was not possible to remedy the violation through a judicial hearing, as this would have undermined the efficiency and speed required by the Dublin procedure. The consequence is that Italy must be considered competent to examine the application for international protection. See you in the next episode of the “Immigration Law” podcast. https://ift.tt/9mGjMJT

Roma Mahkemesi, bilgilendirme yükümlülüklerinde ciddi ihlaller tespit ettikten sonra bir Dublin transferini iptal etti

 Roma Mahkemesi, bilgilendirme yükümlülüklerinde ciddi ihlaller tespit ettikten sonra bir Dublin transferini iptal etti

Avrupa devletlerinin Dublin mekanizması kapsamındaki transfer süreçlerini nasıl yönettiğini etkileyebilecek önemli bir kararla, Roma Mahkemesi, Dublin III Tüzüğü çerçevesinde verilen bir transfer kararını, başvuru sahibinin Avrupa Birliği hukukunun öngördüğü temel bilgilere erişmediği sonucuna vararak iptal etti.

18 Kasım 2025 tarihli ve Genel Esas Numarası 37474/2025 olan karar, İtalya’nın Dublin Birimi tarafından Slovenya’ya transfer edilmesi öngörülen bir uluslararası koruma başvuru sahibiyle ilgilidir. Mahkeme, idarenin, Avrupa Birliği’nin 604/2013 sayılı Tüzüğünün 4 ve 5’inci maddelerinde öngörülen temel bilgilendirme yükümlülüklerine uymadığını tespit etti. Bu yükümlülükler, başvuru sahibinin sürece etkin şekilde katılmasını ve hangi üye devletin başvuruyu incelemekle yükümlü olduğunu anlamasını güvence altına almayı amaçlamaktadır.

Kararın merkezinde kişisel mülakat yer almaktadır. Avrupa Birliği Adalet Divanı’nın yerleşik içtihadına göre mülakat, yerine getirilmesi gereken sıradan bir formalite değil, esasa dair bir güvencedir. Mülakat, transfer kararından önce yapılmalı, başvuru sahibinin anladığı bir dilde gerçekleşmeli, gizlilik içinde yürütülmeli ve kişinin başvurunun sonucunu etkileyebilecek kişisel koşullarını açıklamasına imkân tanımalıdır. Ayrıca, mülakat sırasında verilen bilgileri yansıtan yazılı bir özet hazırlanması zorunludur. Bu özet, denetimi ve yargısal incelemeyi mümkün kılan temel bir araçtır.

Roma Mahkemesi’nin incelediği olayda idare, yalnızca başvuru sahibinin kimlik ve adres bilgilerini içeren standart bir form sunmuştur. Formda mülakatın içeriğine, sorulara veya verilen cevaplara ilişkin hiçbir bilgi bulunmamaktadır. Mahkeme, bu belgenin hukuken mülakatın yapılmamış sayılması gerektiğine hükmetmiştir.

Avrupa ve İtalyan yargı içtihadına göre, doğru şekilde gerçekleştirilmemiş bir mülakat, transfer kararının otomatik olarak hükümsüz kalmasına neden olur. Mahkeme ayrıca bu eksikliğin yargılama aşamasında yeni bir duruşmayla giderilemeyeceğini, zira bunun Dublin mekanizmasının hızlı işleyiş yapısıyla bağdaşmayacağını belirtmiştir.

Sonuç olarak, Mahkeme, başvuru sahibinin uluslararası koruma talebini değerlendirme yükümlülüğünün İtalya’ya ait olduğuna karar vermiştir.

Bu karar, Avrupa genelinde giderek belirginleşen bir eğilimi güçlendirmektedir: Mahkemeler, Dublin prosedürlerinin yalnızca şekli koşullara değil, aynı zamanda başvuru sahiplerinin haklarını korumaya yönelik maddi güvencelere de tam olarak uymasını talep etmektedir. Verilen mesaj nettir: Temel haklara ilişkin süreçlerde usulden taviz verilemez.

---

Avv. Fabio Loscerbo

Gjykata e Romës anulon një transferim sipas Rregullores së Dublinit pas konstatimit të shkeljeve serioze të detyrimeve të informimit

 Gjykata e Romës anulon një transferim sipas Rregullores së Dublinit pas konstatimit të shkeljeve serioze të detyrimeve të informimit

Në një vendim të rëndësishëm që mund të ndikojë në mënyrën se si shtetet evropiane menaxhojnë procedurat e mekanizmit të Dublinit, Gjykata e Romës ka anuluar një urdhër transferimi të lëshuar në bazë të Rregullores së Dublinit III, pasi konstatoi se kërkuesi i mbrojtjes nuk kishte marrë informacionin thelbësor që parashikohet nga legjislacioni i Bashkimit Evropian.

Vendimi, i datës 18 nëntor 2025 dhe i regjistruar me Numrin e Regjistrit të Përgjithshëm 37474/2025, ka të bëjë me një kërkues mbrojtjeje ndërkombëtare, transferimi i të cilit drejt Sllovenisë ishte urdhëruar nga Njësia e Dublinit në Itali. Gjykata arriti në përfundimin se administrata kishte shkelur garancitë themelore të informimit të parashikuara në nenet 4 dhe 5 të Rregullores (BE) nr. 604/2013, garanci që synojnë të sigurojnë transparencë, drejtësi dhe pjesëmarrje efektive në përcaktimin e shtetit përgjegjës për shqyrtimin e kërkesës së azilit.

Në qendër të vendimit qëndron intervista personale. Sipas jurisprudencës së Gjykatës së Drejtësisë së Bashkimit Evropian, kjo intervistë nuk është një formalitet administrativ, por një garanci thelbësore procedurale: ajo duhet të zhvillohet para marrjes së vendimit të transferimit, në një gjuhë që kërkuesi e kupton, në kushte konfidencialiteti, dhe duhet t’i mundësojë atij të paraqesë rrethana personale të rëndësishme. Për më tepër, autoritetet duhet të hartojnë një përmbledhje të shkruar që pasqyron saktësisht informacionet e dhëna gjatë intervistës.

Në rastin e shqyrtuar nga Gjykata e Romës, administrata paraqiti vetëm një formular standard që përmbante të dhënat personale dhe adresën e kërkuesit, pa përfshirë asnjë detaj mbi përmbajtjen e intervistës, pyetjet e bëra apo përgjigjet e dhëna. Gjykata vlerësoi se një dokument i tillë është, në aspektin juridik, i barabartë me mungesën e vetë intervistës.

Bazuar në jurisprudencën evropiane dhe italiane, mungesa e një interviste të vlefshme çon automatikisht në pavlefshmërinë e urdhrit të transferimit. Gjykata gjithashtu hodhi poshtë mundësinë që kjo shkelje të korrigjohej përmes një seance dëgjimore gjyqësore, duke argumentuar se një korrigjim i tillë do të ishte në kundërshtim me natyrën e përshpejtuar të mekanizmit të Dublinit.

Si rezultat, Gjykata deklaroi se Italia është shteti përgjegjës për shqyrtimin e kërkesës së mbrojtjes ndërkombëtare të kërkuesit.

Ky vendim përforcon një tendencë në rritje në mbarë Evropën: gjykatat kërkojnë që procedurat e Dublinit të respektojnë jo vetëm kushtet formale, por edhe garancitë thelbësore të nevojshme për mbrojtjen e të drejtave të kërkuesve të azilit. Mesazhi që del nga ky vendim është i qartë: rrugët e shkurtra procedurale nuk janë më të pranueshme në një fushë që prek drejtpërdrejt të drejtat themelore të individit.

---

Avv. Fabio Loscerbo

محكمة روما تُلغي قرار نقل وفق نظام دبلن بعد ثبوت خروقات خطيرة لواجبات الإخطار

 محكمة روما تُلغي قرار نقل وفق نظام دبلن بعد ثبوت خروقات خطيرة لواجبات الإخطار

في قرار لافت قد يؤثر على الطريقة التي تتعامل بها الدول الأوروبية مع إجراءات نظام دبلن، ألغت محكمة روما أمر نقل صادر بموجب لائحة دبلن الثالثة، بعد أن خلصت إلى أن طالب الحماية لم يتلقَّ المعلومات الأساسية التي يوجبها قانون الاتحاد الأوروبي.

القرار، المؤرخ في 18 نوفمبر 2025 والمُسجَّل تحت رقم السجل العام 37474/2025، يتعلق بطالب حماية كان من المقرر نقله إلى سلوفينيا بقرار من وحدة دبلن الإيطالية. وقد رأت المحكمة أن الإدارة لم تلتزم بالضمانات المعلوماتية الجوهرية المنصوص عليها في المادتين 4 و5 من اللائحة الأوروبية رقم 604 لسنة 2013، وهي ضمانات تهدف إلى تأمين الشفافية والعدالة وضمان المشاركة الفعالة لطالب الحماية في تحديد الدولة الأوروبية المسؤولة عن دراسة طلبه.

جوهر القرار يتمثل في المقابلة الشخصية. إذ أكدت محكمة العدل الأوروبية في اجتهاداتها أن هذه المقابلة ليست خطوة شكلية، بل ضمانة إجرائية أساسية: يجب إجراؤها قبل اتخاذ قرار النقل، بلغة يفهمها طالب الحماية، وفي ظروف تضمن السرية، ويجب أن تتيح له عرض ظروفه الشخصية ذات الصلة. كما تُلزَم الإدارة بإعداد ملخص مكتوب يعكس بدقة المعلومات التي قدّمها خلال المقابلة.

أمّا في القضية التي نظرتها محكمة روما، فقد قدّمت الإدارة نموذجاً موحداً يحتوي فقط على البيانات الشخصية والعنوان، دون أي إشارة إلى محتوى المقابلة، أو الأسئلة التي طُرحت، أو الإجابات التي قُدمت. واعتبرت المحكمة أن مثل هذا النموذج يعادل قانونياً غياب المقابلة نفسها.

وبالاستناد إلى الاجتهاد القضائي الأوروبي والإيطالي، فإن غياب مقابلة صحيحة وفق المتطلبات القانونية يؤدي تلقائياً إلى بطلان قرار النقل. كما رفضت المحكمة إمكانية تصحيح هذا الخلل من خلال جلسة استماع لاحقة، معتبرةً أن ذلك يتعارض مع الطبيعة السريعة التي يقوم عليها نظام دبلن.

وبناءً على ذلك، خلصت المحكمة إلى أن إيطاليا هي الجهة المختصة بدراسة طلب الحماية الدولية المقدم من الشخص المعني.

هذا القرار ينسجم مع اتجاه قضائي أوروبي متزايد، حيث تطالب المحاكم بضمان احترام الإجراءات ليس فقط من الناحية الشكلية، بل أيضاً من الناحية الجوهرية، بهدف حماية الحقوق الأساسية لطالبي الحماية. وترسل المحكمة رسالة واضحة: لم يعد مسموحاً بالاختصارات الإجرائية في مجال يؤثر مباشرة في مصير الأفراد وحقوقهم الأساسية.

---

Avv. Fabio Loscerbo

El Tribunal de Roma anula una transferencia Dublín tras constatar graves incumplimientos de las obligaciones de información

 El Tribunal de Roma anula una transferencia Dublín tras constatar graves incumplimientos de las obligaciones de información

En una decisión significativa que podría influir en la manera en que los Estados europeos gestionan los procedimientos de traslado Dublín, el Tribunal de Roma ha anulado una orden de transferencia dictada en el marco del Reglamento Dublín III, tras determinar que el solicitante no había recibido la información exigida por el Derecho de la Unión Europea.

La resolución, fechada el 18 de noviembre de 2025 y registrada con el Número de Registro General 37474/2025, se refiere al caso de un solicitante cuya transferencia a Eslovenia había sido dispuesta por la Unidad Dublín de Italia. El Tribunal concluyó que la administración incumplió las garantías informativas esenciales previstas en los artículos 4 y 5 del Reglamento (UE) n.º 604/2013, normas cuya finalidad es asegurar transparencia, equidad y participación efectiva en la determinación del Estado miembro responsable del examen de la solicitud de asilo.

El elemento central de la decisión es la entrevista personal. La jurisprudencia del Tribunal de Justicia de la Unión Europea ha dejado claro que esta entrevista no es una formalidad administrativa, sino una garantía sustantiva: debe realizarse antes de la decisión de traslado, en un idioma comprensible para el solicitante, en condiciones de confidencialidad, y permitiendo que la persona exponga circunstancias individuales relevantes. Además, la administración debe elaborar un resumen escrito que refleje fielmente la información proporcionada durante la entrevista.

En el caso analizado por el Tribunal de Roma, la administración aportó únicamente un formulario estándar que contenía los datos personales y el domicilio del solicitante, sin incluir ninguna referencia al contenido de la entrevista, a las preguntas formuladas ni a las respuestas ofrecidas. El Tribunal consideró que un documento de este tipo equivale, en la práctica y jurídicamente, a la ausencia de una entrevista válida.

Con base en la jurisprudencia europea e italiana, la falta de una entrevista conforme con los requisitos legales determina automáticamente la nulidad de la decisión de traslado. El Tribunal también rechazó la posibilidad de subsanar esta deficiencia mediante una audiencia judicial, al entender que tal corrección resultaría incompatible con la estructura acelerada que caracteriza al mecanismo Dublín.

Como consecuencia, el Tribunal declaró que corresponde a Italia asumir la competencia para examinar la solicitud de protección internacional del solicitante.

La resolución se inscribe en una tendencia cada vez más evidente: los tribunales europeos exigen que los procedimientos Dublín respeten no solo los requisitos formales, sino también las garantías sustantivas necesarias para proteger los derechos de las personas solicitantes. El mensaje es claro: los atajos procesales ya no son aceptables en un ámbito que afecta directamente a derechos fundamentales.

---

Avv. Fabio Loscerbo

Italy’s Rome Court Strikes Down Dublin Transfer After Finding Severe Breaches of Information Duties

 Italy’s Rome Court Strikes Down Dublin Transfer After Finding Severe Breaches of Information Duties

In a significant ruling that may reshape how European authorities conduct Dublin procedures, the Tribunal of Rome has annulled a transfer order issued under the Dublin III Regulation after identifying serious violations of the applicant’s right to receive proper information during the procedure.

The decision, dated 18 November 2025 and recorded under General Docket Number 37474/2025, concerns an applicant whose transfer to Slovenia had been ordered by Italy’s Dublin Unit. The court found that the administration had failed to comply with the core informational duties established in Articles 4 and 5 of Regulation (EU) No. 604/2013, which require authorities to provide clear, accessible and complete information to asylum applicants and to conduct a meaningful personal interview before adopting a transfer decision.

Central to the court’s reasoning was the nature and purpose of the personal interview. According to established case law of the Court of Justice of the European Union, the interview is not a mere formality. It must be conducted in a language the applicant understands, in conditions guaranteeing privacy, and must allow the person to present individual circumstances that may influence the determination of the responsible Member State. Moreover, the interview must be faithfully summarised in writing, ensuring transparency and enabling effective judicial review.

In the case examined by the Tribunal of Rome, the administration produced only a standardised form containing the applicant’s personal details and address, with no record of the questions asked, the answers provided, or any substantive element of the interview. The court held that such a form does not fulfil the requirements of Article 5 and is legally comparable to the absence of an interview altogether.

Based on both European and national jurisprudence, the lack of a valid interview results in the automatic annulment of the transfer decision. The court also ruled out the possibility of remedying the administration’s failure through a judicial hearing, as this would conflict with the accelerated structure of the Dublin mechanism and its requirement for rapid identification of the competent State.

Consequently, the Tribunal declared that Italy must assume responsibility for examining the applicant’s claim for international protection.

This decision reinforces a growing trend across Europe: courts are increasingly insisting that Dublin procedures respect not only their formal structure but also the substantive guarantees necessary to protect applicants’ rights. The ruling sends a clear message that procedural shortcuts are incompatible with the standards imposed by EU law.

---

Avv. Fabio Loscerbo

La natura sostanziale degli obblighi informativi nel sistema Dublino: nota al decreto del Tribunale di Roma del 18 novembre 2025 (Ruolo Generale 37474/2025)

 La natura sostanziale degli obblighi informativi nel sistema Dublino: nota al decreto del Tribunale di Roma del 18 novembre 2025 (Ruolo Generale 37474/2025)

Abstract
Il presente contributo analizza il decreto del Tribunale di Roma, Sezione Diritti della Persona e Immigrazione, del 18 novembre 2025 (Ruolo Generale 37474/2025), che ha annullato un provvedimento di trasferimento adottato dall’Unità Dublino per violazione degli obblighi informativi previsti dagli articoli 4 e 5 del Regolamento (UE) n. 604/2013. La decisione offre l’occasione per riflettere sulla portata sostanziale delle garanzie partecipative del richiedente protezione internazionale e sul rilievo attribuito dalla giurisprudenza europea e nazionale alla corretta esecuzione del colloquio personale.

1. Introduzione
L’evoluzione giurisprudenziale degli ultimi anni ha ridefinito in profondità il ruolo delle garanzie informative nel procedimento di determinazione dello Stato competente ai sensi del Regolamento (UE) n. 604/2013. A partire dalla sentenza della Corte di Giustizia del 30 novembre 2023, il colloquio previsto dall’art. 5 ha assunto connotati sempre più marcati di strumento sostanziale, essenziale per garantire al richiedente l’effettiva possibilità di partecipare al procedimento e di incidere sul suo esito.

Il decreto del Tribunale di Roma del 18 novembre 2025 si colloca pienamente lungo questa direttrice interpretativa, ribadendo che gli obblighi informativi non possono essere assolti in modo meramente formale, né possono essere surrogati da altri atti del procedimento di asilo. Il mancato svolgimento di un colloquio conforme ai requisiti europei determina un vizio insanabile e, come nel caso di specie, l’annullamento automatico della decisione di trasferimento.

2. Il quadro normativo di riferimento
Il sistema delineato dal Regolamento Dublino III attribuisce un ruolo centrale alle garanzie informative. L’art. 4 impone all’autorità procedente di consegnare un opuscolo informativo che illustri in modo chiaro la logica del meccanismo Dublino, i criteri di competenza, i diritti del richiedente e le fasi del procedimento.
L’art. 5, a sua volta, disciplina il colloquio personale, prevedendo che esso sia effettuato prima dell’adozione della decisione, in una lingua comprensibile, in condizioni di adeguata riservatezza, e con redazione di una sintesi scritta che riporti le principali informazioni fornite dal richiedente.

La giurisprudenza europea ha ormai precisato, in modo inequivoco, che il colloquio non può essere confuso né assorbito dagli adempimenti previsti per la domanda di protezione internazionale (come la compilazione del modello C3). La sua funzione è autonoma e finalizzata a consentire al richiedente di partecipare all’accertamento dello Stato competente.

3. La decisione del Tribunale di Roma del 18 novembre 2025
Nel caso esaminato dal Tribunale di Roma, l’amministrazione aveva prodotto un modulo standardizzato privo di qualsiasi riferimento alle dichiarazioni rese dall’interessato. Dal documento risultavano soltanto le generalità e il domicilio, senza alcuna sintesi del contenuto della presunta audizione.

Secondo il Tribunale, tale modulo non soddisfa i requisiti dell’art. 5 del Regolamento. Esso equivale, di fatto, alla mancata esecuzione del colloquio personale. La violazione incide su una garanzia di rango sostanziale e determina un vulnus diretto al diritto di difesa previsto dall’art. 47 della Carta dei diritti fondamentali dell’Unione europea.

Il giudice ha inoltre escluso la possibilità di sanare il vizio attraverso un’audizione in sede giurisdizionale, in quanto la struttura acceleratoria del procedimento Dublino mira a una rapida individuazione dello Stato competente, senza sovrapposizioni fra fase amministrativa e fase giudiziale. Pertanto, la garanzia partecipativa deve essere realizzata nella fase amministrativa, non successivamente.

4. La portata sistemica del provvedimento
La decisione del Tribunale di Roma conferma un orientamento sempre più solido: nel sistema Dublino le garanzie informative costituiscono condizioni di legittimità del provvedimento di trasferimento. La loro violazione dà luogo a un vizio sostanziale, non sanabile attraverso attività processuali integrative.

Il provvedimento assume rilievo non solo per il caso specifico, ma anche per il più ampio contesto del contenzioso Dublino. L’obbligo di redigere una sintesi del colloquio dettagliata e aderente alle dichiarazioni rese rappresenta un presidio essenziale per l’effettività del diritto di difesa. La mancata osservanza di tale obbligo priva il richiedente della possibilità di far valere elementi individuali idonei a influire sulla decisione finale e, in definitiva, compromette la legittimità dell’intero procedimento.

5. Conclusioni
Il decreto del Tribunale di Roma del 18 novembre 2025 appare pienamente coerente con la giurisprudenza europea e nazionale che, negli ultimi anni, ha rafforzato il principio secondo cui le garanzie partecipative nel procedimento Dublino costituiscono un nucleo essenziale del diritto alla protezione internazionale.
La corretta esecuzione del colloquio personale non è un atto meramente formale, ma un passaggio decisivo volto a garantire un effettivo controllo sulla determinazione dello Stato competente.
Il mancato rispetto degli obblighi informativi conduce, inevitabilmente, all’annullamento della decisione di trasferimento e alla riaffermazione del ruolo sostanziale delle garanzie procedimentali nel diritto dell’immigrazione europeo.

---

Avv. Fabio Loscerbo